Prezydent USA Donald Trump w środę wprowadził dodatkowe 25 proc. cło na import towarów z Indii, ponieważ kraj ten kupuje rosyjską ropę. Indyjski resort dyplomacji oświadczył tego samego dnia, że taryfy te są "niesprawiedliwe, nieuzasadnione i nierozsądne".

Decyzja Trumpa, który podpisał rozporządzenie wprowadzające dodatkowe, 25-procentowe cło na import indyjskich dóbr, jest "skrajnie niefortunna" - ocenia Delhi.

Ministerstwo podkreśla w komunikacie, że Indie podejmą wszelkie konieczne kroki, służące obronie interesów państwa, którego decyzje dotyczące importu ropy podyktowane są względami rynkowymi oraz koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego populacji kraju liczącej 1,4 mld osób.

Reuters przypomina, że wraz z innymi taryfami nałożonymi przez Trumpa na Indie zapowiedziane w środę nowe cła sprawią, że niektóre indyjskie produkty będą oclone na poziomie 50 proc. Oczekuje się, że amerykańskie cła poważnie uderzą w niektóre sektory indyjskiej gospodarki i ograniczą eksport takich towarów jak tekstylia, kamienie szlachetne czy biżuteria.

Nowe cła mają wejść w życie po 21 dniach, tj. 27 sierpnia. Oznacza to, że od tego czasu niemal wszystkie towary importowane z Indii będą objęte 50 proc. stawką lub większą.

Administracja Trumpa przeprowadziła wcześniej pięć rund negocjacji handlowych z Indiami; rozmowy te jednak utknęły w martwym punkcie, ponieważ kwestią sporną, które nie udało się rozwiązać jest dostęp do indyjskiego rynku produktów rolnych.

Dekret Trumpa został opublikowany kilka godzin po zakończeniu spotkania wysłannika prezydenta Steve'a Witkoffa w Moskwie.

Trump wcześniej groził, że jeśli Rosja nie zgodzi się na "zakończenie zabijania", nałoży cła wtórne na państwa kupujące rosyjskie surowce energetyczne. Mimo że pierwotnie zapowiadał, że będą one wynosić 100 proc., w środę twierdził, że nie mówił o żadnych stawkach.

Od rozpoczęcia przez Rosję pełnowymiarowej inwazji na Ukrainę Indie stały się jednym z największych importerów rosyjskiej ropy. Według agencji Reutera w 2025 roku zwiększyły import tego surowca o 1 proc. w porównaniu do 2024 roku i sprowadzają średnio 1,75 mln baryłek dziennie. Rosja stała się głównym źródłem surowca dla Indii, mimo że przed wojną przypadał na nią tylko ułamek dostaw do tego kraju.

PAP

Centralna Komisja Wyborcza Bośni i Hercegowiny (CIK BiH) pozbawiła w środę Milorada Dodika mandatu prezydenta Republiki Serbskiej, części autonomicznej państwa. Sąd apelacyjny potwierdził w ubiegłym tygodniu wyrok skazujący go na rok więzienia i sześcioletni zakaz pełnienia funkcji publicznych.

Decyzja została podjęta jednogłośnie podczas środowego posiedzenia CIK. Obrona Dodika ma prawo odwołać się od niej do Wydziału Apelacyjnego Sądu Bośni i Hercegowiny. Po upływie terminu odwołania postanowienie stanie się prawomocne.

Suad Arnautović, członek CIK, oznajmił po posiedzeniu, że ta instytucja "musi działać zgodnie z prawem i nie ma możliwości, aby nie podjęła takiej decyzji".

Odwołanie można złożyć w ciągu dwóch dni od wydania orzeczenia. W przypadku odrzucenia odwołania lub jego niezłożenia, przedterminowe wybory prezydenta Republiki Serbskiej powinny zostać ogłoszone w ciągu 90 dni.

Sąd pierwszej instancji skazał w lutym Dodika za utrudnianie wykonania decyzji podjętych przez Wysokiego Przedstawiciela Wspólnoty Międzynarodowej w Bośni i Hercegowinie, Christiana Schmidta. Odpowiada on za nadzór nad wdrażaniem postanowień układu pokojowego z Dayton, który zakończył wojnę w tym państwie w latach 90. XX wieku.

Komentując decyzję CIK, Dodik napisał na platformie X: "Kolejne g*wno z Sarajewa. Ostatnie". W poprzednim środowym wpisie zapytał retorycznie: "A co, jeśli odrzucę?". Dodik oświadczał już wcześniej, że nie ustąpi ze stanowiska prezydenta Republiki Serbskiej pomimo prawomocnego wyroku.

Rząd Republiki Serbskiej uznał we wtorek wyrok skazujący prezydenta Dodika za postanowienie "wymierzone przeciwko wszystkim Serbom zamieszkującym Bośnię i Hercegowinę". Władze wykonawcze Republiki Serbskiej odrzuciły orzeczenie sądu apelacyjnego, wezwały opozycję do zjednoczenia się i poparcia Dodika oraz oceniły, że wyrok "pozbawia naród serbski głosu i zagraża jego równości oraz przetrwaniu".

Komentując decyzję bośniackiego sądu, Unia Europejska podkreśliła w komunikacie wydanym w ubiegłym tygodniu, że "wyrok jest wiążący i musi być respektowany". "Wzywamy wszystkie strony do uznania niezależności i bezstronności sądu oraz uszanowania jego wyroku" - zaapelowano.

Orzeczenie odrzuciły władze Węgier i Serbii, zapewniając Dodika o swoim wsparciu. 

PAP

Wojska rosyjskie osiągnęły linię kolejową z Pokrowska na północ, a do biegnącej także w tym kierunku głównej drogi zaopatrzenia obrońców pozostały im niespełna 3 km. Rozpoczęły się walki o leżącą u styku obu szlaków miejscowość Rodynśke, której utrata zmusiłaby siły ukraińskie do całkowitego przeorientowania logistyki na drogi wychodzące z Pokrowska w kierunku zachodnim, również zagrożone rosyjskim natarciem i znajdujące się pod permanentnym ostrzałem (z kontrolowanych przez Rosjan południowo-zachodnich obrzeży miasta do ich wylotu pozostają 4 km). Według części źródeł żołnierze rosyjscy przynajmniej raz wdarli się w głąb zabudowy Pokrowska, ale zostali stamtąd wyparci.

Siły agresora wyparły obrońców z obszaru o zwartej zabudowie w Czasiw Jarze, a pod kontrolą ukraińską pozostają południowo-zachodnie obrzeża tego miasta. Z północnej jego części Rosjanie wyprowadzili również kolejne natarcie na położoną na zachód Mykołajiwkę. Doniesienia te neguje dowództwo ukraińskie, a niektóre źródła podają, że obrońcy utrzymują się jeszcze w mikrorejonie Szewczenko. Wojska najeźdźcze podeszły też do obrzeży Siewierska, kończąc tym likwidację łuku na wschód od tego miasta, na którym względnie stabilna obrona ukraińska utrzymywała się przez ponad dwa lata.

Rosjanie pogłębili wyłom pomiędzy Pokrowskiem a Konstantynówką, gdzie zajęli kolejne miejscowości na północ od drogi łączącej oba miasta. Poczynili także postępy na południe od Konstantynówki, według części źródeł odcinając zgrupowanie obrońców w rejonie Torećka, na północ i wschód od Łymanu. 31 lipca szef administracji wojskowej obwodu donieckiego poinformował, że obszar kontrolowany przez obrońców zmniejszył się do 32,8% jego powierzchni. Rosjanie mają okupować 17 804 km2 z 847 miejscowościami. Oznacza to, że od lutego 2022 r. zajęli kolejne 400 miast i wsi obwodu, a w rękach ukraińskich pozostaje obecnie 451 miejscowości.

Najeźdźcy zaktywizowali się na północ od Charkowa, gdzie zajęli kolejne pozycje w Wołczańsku i na jego obrzeżach, a w rejonie Hoptiwki podjęli próbę przekroczenia granicy rosyjsko-ukraińskiej. Trwają walki w północnej części Kupiańska. Siły rosyjskie pogłębiły oskrzydlenie tego miasta od północnego zachodu, wyparły też obrońców z kolejnych pozycji na wschód od rzeki Oskoł. Na północ od Sum siłom ukraińskim udało się natomiast odzyskać rejon pomiędzy dwiema wyzwolonymi w poprzednich tygodniach miejscowościami.

W wyniku przeprowadzonych na początku sierpnia rosyjskich bombardowań lotniczych uszkodzony został most łączący mikrorejon Korabeł (leżący na wyspie w delcie Dniepru) z resztą Chersonia. Wpłynęło to na pogorszenie sytuacji humanitarnej i decyzję władz o ewakuacji pozostałych tam mieszkańców. Bombardowanie mostu zbiegło się w czasie z kolejną aktywizacją rosyjskich grup dywersyjno-rozpoznawczych w delcie Dniepru i w rejonie zniszczonego jeszcze w 2022 r. głównego połączenia drogowego Chersonia z lewobrzeżną częścią obwodu chersońskiego – mostu Antoniwskiego. Działania te uprawdopodobniają próbę rosyjskiego desantu na prawym brzegu rzeki.

31 lipca najeźdźcy przeprowadzili kolejny zmasowany atak na Kijów – jeden z najtragiczniejszych w skutkach dla ukraińskiej stolicy od początku pełnoskalowej wojny. Zginęło 31 osób, a 159 zostało rannych (w tym odpowiednio dwoje i 16 dzieci) – większość w wyniku uderzenia jednego z pocisków w blok mieszkalny. Ogółem w miasto i jego okolice miało trafić pięć lub sześć rakiet oraz ok. 20 dronów uderzeniowych (według danych ukraińskich Rosjanie użyli łącznie ośmiu rakiet i 309 bezzałogowców, głównie do ataku na Kijów). Rzecznik Dowództwa Sił Powietrznych Ukrainy pułkownik Jurij Ihnat poinformował, że agresor po raz pierwszy na większą skalę zastosował drony uderzeniowe z napędem odrzutowym (miał ich użyć ośmiu).

(...)

2 sierpnia ukraińskie drony uderzyły w rafinerie Rosniefti – Riazańską i Nowokujbyszewską – oraz zakłady „Elektropribor” i „Radiozawod” w Penzie. W rafinerii Nowokujbyszewskiej koło Samary wybuchł pożar, w rezultacie którego częściowo wstrzymała ona pracę. Do szkód doszło też w zakładach „Elektropribor”. Ponadto drony spowodowały pożar na lotnisku w Primorsko-Achtarsku w Kraju Krasnodarskim, gdzie według Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) Rosjanie mieli składować drony uderzeniowe. Zgodnie z przekazem ukraińskiego Sztabu Generalnego zaatakowana została również baza paliw i smarów „Anna Naftoprodukt” w obwodzie woroneskim. Zakłady przemysłowe w Penzie były celem ukraińskiego ataku 31 lipca, jednak najprawdopodobniej nie przyniósł on żadnych rezultatów, podobnie jak przeprowadzone 1 sierpnia uderzenie na zakłady Bierijewa w Taganrogu oraz 2 sierpnia – na okupowany Krym.

3 sierpnia ukraińskie drony spowodowały pożar bazy paliwowej Rosniefti w Adlerze, która obsługuje lotnisko w Soczi. Dzień później celami bezzałogowców były węzeł kolejowy Frołowo w obwodzie wołgogradzkim oraz – według SBU – lotnisko Saki na Krymie. Zgodnie z komunikatem Służby w ataku na lotnisko zniszczono myśliwiec Su-30SM, a kolejna maszyna tego typu oraz trzy bombowce taktyczne Su-24 zostały uszkodzone, lecz jak dotąd nie potwierdzono tych doniesień. Z mapy satelitarnej NASA FIRMS wynika natomiast, że 4 sierpnia doszło do pożaru na terenie innego lotniska wojskowego na Krymie – Hwardijśke. Pożar był też skutkiem ataku 5 sierpnia na stację kolejową Tacynskaja w obwodzie rostowskim.

Główny Zarząd Wywiadowczy Ministerstwa Obrony Ukrainy (HUR) poinformował 30 lipca o przeprowadzeniu cyberataku na serwery tzw. rządu Krymu. Uzyskano dostęp do dokumentów potwierdzających przymusowe wywożenie ukraińskich dzieci z tymczasowo okupowanych terytoriów – w szczególności z obwodów chersońskiego, zaporoskiego, donieckiego i ługańskiego. Na przejętych serwerach znajdowały się szczegółowe listy uprowadzonych dzieci, w tym sierot, wraz z ich danymi osobowymi, dokumentacja potwierdzająca nielegalne decyzje o przekazaniu dzieci pod opiekę obywateli Rosji oraz adresy ich nowego miejsca pobytu. Uzyskane informacje posłużą jako materiał dowodowy w postępowaniach karnych przeciwko osobom odpowiedzialnym za uprowadzenia oraz będą wykorzystywane w działaniach na rzecz powrotu dzieci na Ukrainę.

(...)

Władze Ukrainy podejmują kolejne kroki na rzecz pozyskiwania do służby wojskowej ochotników niepodlegających mobilizacji. 30 lipca rząd rozszerzył program „Kontrakt 18–24”, uruchamiając nowy kierunek przeznaczony dla operatorów dronów w Siłach Zbrojnych Ukrainy (SZU), Gwardii Narodowej oraz Państwowej Służbie Straży Granicznej. Czas trwania służby kontraktowej wynosi dwa lata. Po podpisaniu kontraktu kandydat przechodzi trzy etapy szkolenia: do 45 dni wojskowego szkolenia podstawowego, do 60 dni szkolenia specjalistycznego i trwający 14 dni kurs adaptacyjny. Uczestnikom przysługuje premia pieniężna w wysokości 1 mln hrywien (ok. 25 tys. dolarów), wypłacana w trzech transzach. Po zakończeniu służby uczestnicy otrzymają dodatkowe wsparcie, m.in. możliwość uzyskania kredytu hipotecznego na 0%.

30 lipca minister obrony Ukrainy Denys Szmyhal w wywiadzie dla BBC zdecydowanie sprzeciwił się eksportowi broni produkowanej przez ukraińskie firmy, dopóki potrzeby SZU nie zostaną w pełni zaspokojone. Dodał, że armia musi otrzymywać odpowiednie uzbrojenie do prowadzenia działań wojennych, a cała produkcja powinna być kierowana przede wszystkim na potrzeby frontu.

osw.waw.pl

— Nie masz nawet pojęcia, ale życie u nas naprawdę stało się bardzo wygodne – powtarzali w ciągu ostatniego roku mi znajomi, nie tylko z Moskwy, choć najczęściej właśnie stamtąd. I wcale nie byli to zwolennicy agresji na Ukrainę, turbopatrioci, cyniczni propagandyści czy biznesmeni, którzy doświadczyli "militarnego keynesizmu". Była to opozycyjnie nastawiona inteligencja, przedstawiciele typowej klasy średniej, niezbyt zamożni humaniści, których nie dosięgnął "złoty deszcz", który spadł na informatyków i najemników.

Najbardziej chwalili całkowitą cyfryzację komunikacji z państwem. — Boże, każdą biurokratyczną sprawę można załatwić online! – powtarzali z entuzjazmem. I bardzo się obrażali, kiedy sugerowałam, że radość z uniknięcia osobistego spotkania z przedstawicelami machiny państwowej wiele mówi o przyczynach tej radości.

Rozmawialiśmy też o innych sprawach: o poprawie stanu infrastruktury, która przestała być wyłącznie na pokaz dla turystów, o nagłym rozkwicie oddolnego aktywizmu – od społeczności sąsiedzkich po wolontariat, którym nagle zajęli się wszyscy bez wyjątku. O tym, jak wiele pojawiło się różnych przestrzeni do wyrażania siebie i spotkań – od jakichś pracowni tkactwa artystycznego po słynne kawiarnie z lawendową kawą raf. Ogólnie rzecz biorąc, wszystkie nasze rozmowy sprowadzały się do tego, że wojna jest oczywiście straszna, myślenie o cierpieniach Ukraińców jest nie do zniesienia, ale jak już trzeba cierpieć, to lepiej w komfortowych warunkach.

W ciągu ostatniego roku nagle wszystko się jednak zmieniło. Zmiany dostrzegli również socjologowie, na przykład twórcy "indeksu niepokoju".

Jeśli wierzyć ich tłumaczeniom, Rosjanie nie boją się dziś tak wojny, jak kiedyś. Nie jest to jednak prawda. Abstrakcyjny niepokój związany z wojną ustąpił miejsca konkretnym obawom o skutki tej wojny — Rosjanie boją się, że odczują je osobiście.

Pierwsze miejsce zajmują obawy dotyczące — jak dyplomatyczne ujęli to badacze (w końcu meszkają w Rosji, trzeba to zrozumieć) — "przechłodzenia" gospodarki. Mówiąc wprost – Rosjanie przeczuwają kryzys, który jest bezpośrednio powiązany z wojną. Owszem, nadal mówią o nieskuteczności sankcji, ale coraz częściej zauważają, że w kraju nie ma i nie będzie pieniędzy na nic poza wojną – i że obecne władze, w przeciwieństwie do późnosowieckich, będą gotowe głodzić naród dla wojny. I nie chodzi tylko o ceny lub o to, że wiele ważnych leków trzeba teraz zamawiać za granicą. Chodzi o to, że nikt, łącznie z tymi, którzy mają obecnie całkiem niezłą pracę i zarobki, nie może być pewien długoterminowej stabilności finansowej.

(...)

Nie mówię już o drobnych przedsiębiorcach, którzy zarabiają całkiem niemałe pieniądze na imporcie wszelkiego rodzaju towarów konsumpcyjnych przez Chiny – teraz wszystkie strumienie są ściśle kontrolowane przez dużych graczy, a drobni gracze mogą się krzątać, próbując przeprowadzić płatności przez łańcuch kilku krajów i czekając na swój ładunek po dwa miesiące. Nawet umocnienie rubla nie wywołało tym razem tradycyjnych dla moich znajomych złośliwych uwag, że "zapowiada się armagedon" i że namawiam do kupowania waluty – wręcz przeciwnie. Tylko ci leniwi lub zupełnie bez grosza nie pytali, czy nie czas wyciągnąć pieniądze z depozytu i kupić dolary lub euro.

Osób bez grosza jest dziś mniej — nie dlatego, że ludzie zaczęli więcej zarabiać, a dlatego, że zaczliy mniej wydawać. Spłacają kredyty, odkładają duże zakupy, przechodzą na tańsze marki i sklepy. Nie oszczędzają oczywiście zbyt rygorystycznie, ale prawie wszyscy szukają produktów nadal dobrej jakości, ale już nie według zasady "stać mnie na to". Zauważają to zresztą eksperci — spada popyt konsumpcyjny. I to nie tylko wśród moich znajomych, niezbyt zamożnych Rosjan.

Ludzie oszczędzają też na wakacjach — oczywiście nikt nie jedzie do szalenie drogiego Soczi i okolic, do Krymu też nie, ale coraz mniej osób wybiera się również do Turcji i Czarnogóry. Jest drogo. Jadą do Gruzji, podróżują po Rosji – głównie po jej centralnej części, po nieodległych miejscach. Jadą nad Morze Kaspijskie — do Azerbejdżanu, do Dagestanu. Niedawno znajomy na portalu społecznościowym pochwalił się wypoczynkiem w Kirgistanie, inna rodzina — wycieczką do Uzbekistanu. Rzadziej jeżdżą do Abchazji.

(...)

Większość moich przyjaciół ma samochody kupione przed wojną i one się starzeją. A części zamienne do nich są coraz droższe i trudniej dostępne — bo wszystkie samochody są produkcji zagranicznej, nawet te montowane w Rosji. Niedawno koleżanka pochwaliła się, że znalazła potrzebne części zamienne w Podolsku. Znajoma rodzina nie miała tyle szczęścia — zamierzała wymienić dziesięcioletniego jeepa, ale nie zdążyła tego zrobić przed wojną. Teraz nie ryzykuje jazdy nim dalej niż do swojej daczy. Kupowanie do niego części zamiennych po obecnych cenach to szaleństwo. Ale nikt nie spieszy się, aby przesiąść się na "chińczyka" lub "ładę".

Poruszanie się samochodem staje się jdenak coraz trudniejsze, nawet w Moskwie. Najpierw władze wyłączyły GPS w okolicy Kremla. Stało się to niewygodne — w okolicy znajduje się labirynt bocznych uliczek, z których wiele jest jednokierunkowych. Teraz wyłączanie nawigacji stało się w zasadze powszechną praktyką. — Mi to nie przeszkadza, przez kilka lat jeździłam taksówką i znam Moskwę. No i zachowałam starą papierową mapę. Ale młodym jest ciężko – opowiada moja przyjaciółka. Samo znalezienie taksówki graniczy jednak z cudem. (...)

Wydaje się, że mieszkańcy Moskwy bardziej niż inni Rosjanie zmieniają swoje nastawienie do tego, co nazywa się "upiększoną stolicą". Zaczyna ich irytować nie tylko niemożność normalnego poruszania się, ciągłe zagrożenie najazdem sił porządkowych lub "ochotniczej straży ludowej" na każdą imprezę lub inne wydarzenie, które nie zostało zorgazniowane przez władze miasta i rząd, ale także to, czego wcześniej nie zauważano lub do czego podchodzono z humorem.

Kilku moich przyjaciół przyznało, że cieszy się, iż kryzysu na rynku nieruchomości doprowadził do wstrzymania budowy pod ich oknami. Nie cieszą się jednak z samego kryzysu – bo przez niego nie mogą sprzedać mieszkania, aby wyemigrować z "poduszką finansową", a pozostawienie aktywów w Rosji jest niebezpieczne – tyle się mówi o konfiskacie majątku "zdrajców".

Irytują Rosjan blokady dróg, inwazja policji na ulicach, migranci, ceny, opłaty za media. Irytujące stało się nawet metro. — Wiesz, teraz jest tam ładnie, czysto, każda stacja pachnie inaczej – jedna bzem, druga jaśminem. A tu nagle natrafiasz na popiersie Stalina – opowiada moja przyjaciółka. Drażnią władze – lokalne, miejskie, wszelkie. Drażnią też byli przyjaciele, którzy zarabiają na wojnie. Do irytacji coraz częściej dochodzi strach.

Do wyłączenia GPS-u doszło również wyłączenie mobilnego internetu – co, nawiasem mówiąc, jest również przedmiotem niepokoju Rosjan, jeśli wierzyć wspomnianemu wyżej "indeksowi niepokoju". Piszą, że kolejka po internet przewodowy gwałtownie wzrosła, na kabel trzeba czekać miesiąc. I to tam, gdzie on jest. Moi byli sąsiedzi z osiedla domków letniskowych regularnie zostają bez internetu, ponieważ był on "bezprzewodowy". Nikt nie będzie im ciągnął kabla, podobnie jak telefonów przewodowych. Łatwiej jest dojechać 30 km do szpitala, niż wezwać karetkę.

Nie wspominam już o niemożności zapłacenia kartą, wypłacenia pieniędzy z bankomatu, a nawet skorzystania z tak szeroko reklamowanych "usług państwowych", gdzie teraz wszystko odbywa się "za jednym naciśnięciem przycisku". W czerwcu liczba awarii internetu wzrosła kilkukrotnie. Co najważniejsze – urzędnicy nawet nie obiecują poprawy. Wręcz przeciwnie, radzą zaopatrzyć się w gotówkę, przyzwyczaić się do "cyfrowego detoksu" i "nie narzekać", choć z powodu awarii internetu można na przykład stracić pracę zdalną lub biznes online. Nawet w Dumie Państwowej wzywają już do odejścia od "hipsterskiego" stylu życia – twerdzą, że życie poza światem "cyfrowym" staje się nową normą.

(...)

Nowe normy obowiązują teraz wszędzie. — Wszyscy milczą. Swobodnie można mówić tylko w bardzo wąskim gronie starych znajomych, o których wiadomo, że nie doniosą – narzekają moi rozmówcy. Donosów jest bardzo dużo. — Nie, nie rozumiesz. Jest ich niesamowicie dużo – przekonuje mnie dawny przyjaciel. Zawsze uważałam, że wypowiada się w beztroski sposób. Teraz bardzo uważa na to, co mówi i znacznie ograniczył krąg znajomych w internecie, mimo że zawsze był duszą towarzystwa.

Moja przyjaciółka przyznaje, że nawet muzykę w samochodzie włącza tylko wtedy, gdy odjedzie 50 km od Moskwy i jest już noc. — Mogą to usłyszeć z innego samochodu, a ja nie jestem w stanie sprawdzić, które z pobranych przeze mne piosenek zostały zakazane — mówi. Trzeba nawet ściśle pilnować ubioru. — Mam elegancki żółty płaszcz. I broń Boże, żebym założyła pod niego swoją ulubioną niebieską sukienkę – mogą to uznać za symbol ukraińskiej flagi – opowiada znajoma.

Wielu Rosjan przestraszyły też ustawowe zakazy wyszukiwania zakazanych informacji w internecie. Wszyscy, z którymi rozmawiałam, są przekonani, że stanie się to podstawą masowych represji — siły bezpieczeństwa raczej nie nauczą się na pamięć całej listy "wykroczeń" ministerstwa sprawiedliwości, więc będą zatrzymywać ludzi na podstawie własnego wyobrażenia o tym, co jest dozwolone, a co nie. A nikt nie ma wątpliwości co do tego, że sąd stanie po stronie sił bezpieczeństwa, nawet jeśli ich zarzuty będą absurdalne.

Za to mniej Rosjanie boją się dronów, chociaż lata ich więcej. A może po prostu pogodzili się z nieuniknionym – w każdym razie koleżanka mieszkająca niedaleko moskiewskiego zakładu naftowego, która przez dwa lata bała się, że trafią w jej dom, teraz o tym nie wspomina. — Nieustannie nad nami brzęczą, ale lecą dalej, w kierunku Moskwy – opowiadają przyjaciele mieszkający w daczy pod Zwienigorodem. Rozumieją, że jeśli dron zostanie zestrzelony nad ich drewnianym domem, wydarzy tragedia. — Ale co można zrobić? Tylko mieć nadzieję, że nic się nie stanie. I szukać możliwości wyjazdu – mówi Rosjanin mieszkający pod Istrą.

Wyjechać jednak nie tak łatwo – teraz nawet informatykom trudno znaleźć pracę za granicą. A do tego są jeszcze starsi rodzice. I mieszkania z kredytem hipotecznym. I nieznajomość języka. I krąg znajomych, którego utrata jest dla wielu nie do zniesienia. I wiele innych rzeczy. I to jest kolejna nowa norma: ludzie zaczynają zastanawiać się, jaką ofiarę są w stanie ponieść — czy porzucić wszystko, co jest dla nich tak drogie, zostawić starszych rodziców, zaryzykować utratę domu, pracy i pieniędzy, czy też dostosować się do nowej rzeczywistości.

Dlatego wśród moich rosyjskich znajomych jest tak wielu optymistów, którzy gorąco wierzą, że "to wszystko wkrótce się skończy". Bo nie umieją się dostosować i nie za bardzo tego chcą.

onet.pl\The Moscow Times

Po inwazji na Ukrainę w 2022 r. ekonomiści przewidywali spadek PKB Rosji nawet o 15 proc. rocznie. Ostatecznie w roku agresji zmniejszył się on o 1,4 proc., a następnie wzrósł o 4,1 proc. w 2023 r. i o 4,3 proc. w 2024 r. Zaufanie konsumentów do rosyjskiej gospodarki zbliżyło się do rekordowych poziomów. Gdy zaczęło się wydawać, że prezydent USA Donald Trump może porozumieć się z Władimirem Putinem i skłonić go do zakończenia wojny w Ukrainie, niektórzy sugerowali, że w 2025 r. gospodarka Rosji jeszcze bardziej przyspieszy.

Dlaczego stało się inaczej? Istnieją trzy powody. Pierwszy dotyczy tego, co rosyjski bank centralny eufemistycznie nazywa "transformacją strukturalną" gospodarki. Kraj ten, który wcześniej zorientowany był na Zachód i akceptował prywatną przedsiębiorczość (w ograniczonym zakresie), od 2022 r. stał się gospodarką wojenną zorientowaną na Wschód. Transformacja ta wymagała ogromnych inwestycji, nie tylko w fabryki broni, ale także w nowe łańcuchy dostaw umożliwiające intensyfikację handlu z Chinami i Indiami (a także zwiększenie produkcji krajowej). W połowie 2024 r. realne wydatki Rosji na środki trwałe były o 23 proc. wyższe niż pod koniec 2021 r.

Według banku centralnego proces transformacji gospodarki już się zakończył. Wydatki na wojsko wykazują podobną tendencję. Julian Cooper z think tanku Stockholm International Peace Research Institute szacuje, że w tym roku rosyjskie wydatki na wojsko wzrosną realnie o zaledwie 3,4 proc., co stanowi gwałtowne spowolnienie w porównaniu z 53-proc. wzrostem w ubiegłym roku. Mniejsze wydatki na "transformację strukturalną" oznaczają wolniejszy wzrost gospodarczy — ale nie powinno to martwić Putina, jeśli uwolni to środki na inwestycje produkcyjne. — Biorąc pod uwagę realia makroekonomiczne, nie potrzebujemy jeszcze takiego wzrostu – powiedział w grudniu.

Drugim czynnikiem jest polityka pieniężna. Inflacja w Rosji od miesięcy utrzymuje się powyżej celu ustalonego przez bank centralny. Ten przewidywał 4 proc. w ujęciu rocznym, tymczasem w lutym i marcu tego roku inflacja przekroczyła 10 proc. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest agresywne zwiększenie przez Kreml wydatków na wojsko, ale także niedobór siły roboczej spowodowany poborem do wojska i emigracją wykwalifikowanych pracowników. W ubiegłym roku płace nominalne w Rosji wzrosły o 18 proc., co zmusiło firmy do podniesienia cen. W odpowiedzi na to bank centralny zaostrzył politykę pieniężną. 25 kwietnia podjął decyzję o utrzymaniu referencyjnej stopy procentowej na poziomie 21 proc. — co było najwyższą wartością od początku XXI w.

Jego bardzo jastrzębia postawa może w końcu przynieść efekty. Wysokie stopy procentowe zachęciły kapitał do napływu do rubla, a silniejsza waluta sprawia, że import jest tańszy. Oczekiwania Rosjan dotyczące inflacji w ciągu najbliższych 12 miesięcy spadają z około 14 proc. do około 13 proc. Dane sugerują, że inflacja powoli spada. Minusem jest spowolnienie wzrostu gospodarczego. Zamiast wydawać pieniądze, Rosjanie odkładają je na konta oszczędnościowe. Wysokie stopy procentowe dodatkowo zniechęcają do inwestycji kapitałowych.

Dla rosyjskiego rządu niewielkie, stopniowe spowolnienie gospodarcze może być ceną wartą zapłacenia, jeśli pozwoli to opanować inflację. Problem polega na tym, że to spowolnienie nie jest ani stopniowe, ani niewielkie. Bo w ostatnich tygodniach dominuje trzeci czynnik – pogorszenie warunków zewnętrznych. Wraz z eskalacją wojny handlowej z USA prognozy globalnego wzrostu gospodarczego gwałtownie spadły, a za nimi zmniejszyły się także ceny ropy. Ekonomistów szczególnie niepokoi sytuacja Chin, największego nabywcy rosyjskiego surowca. MFW obniżył prognozy wzrostu ich PKB w 2025 r. z 4,6 proc. do 4 proc.

Spadające ceny ropy powodują w Rosji różnego rodzaju problemy.

onet.pl\The Economist

Whitaker odpowiedział w ten sposób podczas wywiadu w telewizji Newsmax na pytanie, co myśli rosyjski przywódca w obliczu możliwości nałożenia nowych sankcji i wymian gróźb nuklearnych z USA.

- Nie sposób pojąć, co jest w umyśle Putina, bo jest chory, pokręcony i prawdopodobnie nielogiczny. Ale wiesz, zgaduję, że on raczej nie chce zmierzyć się z najpotężniejszym wojskiem na świecie - powiedział ambasador. Jak dodał, Putin wie, że jedynym dużym źródłem dochodów jest obecnie eksport gazu i ropy naftowej m.in. do Chin, Indii i Brazylii, a jeśli Trump nałoży na ten eksport sankcje i cła, to "mogłoby to naprawdę podważyć jego zdolność do finansowania tej wojny".

Słowa Whitakera stoją w niejakim kontraście z tym, co mówił dotąd Trump. Prezydent USA potwierdził w niedzielę, że nałoży nowe sankcje, i twierdził wcześniej, że Indie już zdecydowały odejść od rosyjskiej ropy - lecz dodał, że nie wie, na ile ruch ten wpłynie na Rosję.

Pytany o misję prezydenckiego wysłannika Steve'a Witkoffa, który ma udać się na rozmowy z Putinem do Moskwy w środę lub w czwartek, Whitaker powiedział, że doradca Trumpa złoży Putinowi ultimatum.

- To ultimatum będzie polegało na tym, że trzeba wprowadzić zawieszenie broni. Czas teraz powstrzymać zabijanie. Tego właśnie naprawdę chce prezydent Trump. Koniec z zabijaniem 1000 żołnierzy niemal każdego dnia - oznajmił. Dodał, że Trump uważa, że ostatecznie wojnę zakończyć można tylko poprzez dyplomację.

Whitaker powiedział, że sam również odgrywa rolę w próbie doprowadzenia konfliktu do końca poprzez koordynowanie zakupów broni dla Ukrainy przez państwa NATO.

- Właśnie byłem w Polsce i pracowałem nad tą kwestią z ludźmi, którzy rzeczywiście transportują towary do i ze strefy konfliktu. Myślę więc, że oczekujemy, że ta ważna, zaawansowana, najwyższej klasy, najnowocześniejsza broń, którą będziemy sprzedawać naszym europejskim sojusznikom i która będzie używana na froncie wojny na Ukrainie, będzie miała decydujące znaczenie - mówił ambasador. - Ale ostatecznie, powtórzę, musimy powstrzymać zabijanie - zaznaczył.

PAP

Według dokumentów największych chińskich spółek z branży fotowoltaicznej, w ubiegłym roku zwolniły one około 1/3 swoich pracowników. Jak wskazuje agencja Reutera, był to jeden z sektorów przemysłowych wybranych przez Pekin do napędzania wzrostu gospodarczego. Pieniądze płynęły obficie do fotowoltaicznych spółek, a ich produkcja rosła, eliminując większość zachodniej konkurencji.

Gdy popyt się ochładzał, a moce produkcyjne cały czas rosły, chińskie firmy obniżały ceny, żeby utrzymać sprzedaż. Tak dotarliśmy do momentu, w którym świat produkuje dwa razy więcej paneli słonecznych rocznie niż zużywa, a większość z nich opuszcza fabryki zlokalizowane w Chinach. Wojna cenowa nie traci natomiast na intensywności i zmusza spółki z branży do zdecydowanego cięcia kosztów.

Największe chińskie spółki z fotowoltaiczne, do których zaliczają się Longi Green Energy, Trina Solar, Jinko Solar, JA Solar i Tongwei, w ubiegłym roku łącznie zmniejszyły swoje załogi o około 87 000 pracowników, co stanowiło średnio 31% ich zatrudnienia - ustaliła agencja Reutera na podstawie analizy danych o zatrudnieniu zawartych w publicznych dokumentach wymienionych firm.

Jak uważają analitycy, na redukcję etatów złożyły się zwolnienia oraz odejścia spowodowane cięciami płac i godzin pracy, ponieważ firmy starały się w ten sposób ograniczać straty. Pekin postrzega zatrudnienie jako klucz do politycznej stabilności. Zwolnienia są więc drażliwym tematem i być może dlatego informację o redukcji etatów podała do publicznej wiadomości tylko jedna z wymienionych wcześniej spółek.

(...)

Fabryki paneli słonecznych wyrastały w Chinach jak grzyby po deszczu w latach 2020-23, gdy Pekin wskazał fotowoltaikę jako jedną z trzech branż (obok samochodów elektrycznych i akumulatorów), które miały wesprzeć rozwój gospodarki i do których przekierowano zasoby z pogrążonego w kryzysie sektora nieruchomości. 

W ubiegłym roku chińska branża fotowoltaiczna straciła 60 mld dolarów. Według analityka Jefferies, Alana Lau, straty na poziomie poszczególnych producentów paneli słonecznych są już w tej chwili porównywalne ze stratami firm z sektora nieruchomości (branża fotowoltaiczna to 1/10 jego wielkości).

Po masowej rozbudowie, nastąpiła bratobójcza wojna cenowa, którą zaostrzyły amerykańskie cła na panele słoneczne z Chin. Spółki zaczęły przenosić produkcję do państw Azji Południowo-Wschodniej w nadziei na ich ominięcie. W kwietniu Departament Handlu USA poinformował jednak, że nałoży na panele słoneczne z tych krajów dodatkowe cła (...).

bankier.pl

Gazeta podała, że międzynarodowe ceny kakao wzrosły w ostatnich miesiącach o ponad 10 tys. dol. za tonę, co oznacza ponad trzykrotny wzrost od początku 2023 r. Jako powód wskazuje zmiany klimatu oraz choroby niszczące plantacje. Przemyt dotyka głównie ziaren z Wybrzeża Kości Słoniowej oraz Ghany, które łącznie odpowiadają za dwie trzecie światowego kakao.

Jak ustalił „FT” /„Financial Times”/, rolnicy sprzedają ziarno pośrednikom, którzy następnie przemycają je do sąsiednich krajów, w tym do Burkina Faso, Togo i Sierra Leone, gdzie sprzedawane jest po cenach rynkowych. Państwa te odnotowują wzrost eksportu, mimo że nie ma tam prawie żadnych plantacji. Następnie nielegalne ziarno trafia do dużych przedsiębiorstw przetwórczych, m.in. w Belgii i Holandii, skąd następnie jest sprzedawane producentom czekolady i wyrobów cukierniczych na całym świecie.

- To sprawdzona i przetestowana trasa przemytu – powiedział w rozmowie z brytyjską gazetą były handlarz kakao Nicko Debenham. W jego opinii, te same szlaki przemytnicze były wykorzystywane wcześniej do finansowania broni i rebeliantów podczas wojen domowych na Wybrzeżu Kości Słoniowej.

Według danych rządowych, w latach 2023-2024 z Ghany przemycono ok. 150 tys. ton ziaren kakaowca, co według niektórych szacunków stanowi nawet 25 proc. krajowej produkcji, a kolejne 200 tys. ton zostało przemyconych z Wybrzeża Kości Słoniowej. W tym ostatnim kraju eksport kakao stanowi ok. 15-20 proc. PKB.

money.pl

Protestujący domagali się wypuszczenia mężczyzn, którzy zostali poddani mobilizacji. Wiadomo, że po pobycie w Winnicy przyszli żołnierze mają zostać skierowani do ośrodka szkoleniowego. Ukraińskie służby podają, że w demonstracji brało udział ok. 80 osób (według agencji Ukrinform mogło być ich kilkaset). "Część z obecnych uszkodziła bramę i weszła na teren instytucji. Aby odepchnąć ludzi i zapobiec dalszym naruszeniom porządku publicznego, funkcjonariusze organów ścigania zastosowali środki specjalne. Śledczy prowadzą postępowanie karne z art. 341 (zajęcie budynków lub budowli państwowych lub publicznych) Kodeksu karnego Ukrainy. Pięciu mężczyzn w wieku od 21 do 33 lat zamieszanych w przestępstwo zostało zatrzymanych w trybie proceduralnym" - podała policja.

- Jestem tutaj, ponieważ mój brat od trzech lat walczy za Ukrainę na kontrakcie i nie chcę, żeby wszyscy przechodzili przez to samo, co mój brat teraz w okopach. Zaczęli ich łapać na moście centralnym, przyprowadzili tutaj i zamknęli za bramą. Przybiegliśmy, bo kilku moich znajomych poprosiło o pomoc. Kiedy tam dotarliśmy, policja zaczęła "gasić" ludzi gazem łzawiącym - mówiła w rozmowie z Suspilne.media jedna z mieszkanek miasta. - Z okien słychać było krzyki ludzi wołających o pomoc. Wezwaliśmy policję. Ludzie zebrali się, zmobilizowali i wyważyli bramę. Policja rozproszyła ludzi, zaczęła bić i stosować gaz - twierdził inny z mieszkańców. 

"W miarę jak Ukraina zintensyfikowała działania mobilizacyjne, biura poborowe są często oskarżane, czasem słusznie, o przymusowy pobór do wojska bez poszanowania podstawowych praw obywatelskich i o złe traktowanie poborowych" - podaje Kyivindependent.com. "Doniesienia o mobilizacji na Ukrainie są często wykorzystywane przez rosyjską propagandę w celu eskalacji napięć społecznych w tym kraju i dalszego utrudniania działań rekrutacyjnych na Ukrainie" - zaznacza jednocześnie anglojęzyczny ukraiński portal. 

gazeta.pl

Ukraińskie Siły Systemów Bezzałogowych (USF) poinformowały 2 sierpnia o przeprowadzeniu ataku dronów na rafinerię Rosnieftu w Riazaniu, jedną z czterech największych rafinerii w Rosji. USF poinformowały, że atak dronów spowodował pożar na dużą skalę w rafinerii i znaczne uszkodzenia jej instalacji produkcyjnych. USF poinformowały, że zakład produkuje około 840.000 ton nafty lotniczej TS-1 rocznie – około 8,4% całkowitej produkcji TS-1 w Rosji – i produkuje do 17 milionów ton ropy naftowej rocznie, co stanowi 6,1% całkowitej produkcji ropy naftowej w Rosji. Gubernator obwodu riazańskiego Paweł Małkow oświadczył 2 sierpnia, że rosyjskie systemy obrony powietrznej i walki elektronicznej (EW) zestrzeliły drony nad obwodem, a ich szczątki spadły na bliżej nieokreślone przedsiębiorstwo. Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych oświadczyły, że przeprowadziły również atak dronem na skład ropy naftowej Annanefteproduct w Annie w obwodzie woroneskim, który może przyjmować produkty naftowe z maksymalnie 50 cystern kolejowych i obsługiwać do 160.000 ton lekkich produktów naftowych rocznie. Gubernator obwodu woroneskiego Aleksandr Gusiew twierdził, że spadające szczątki drona spowodowały pożar w nieokreślonym budynku w obwodzie. Sztab Generalny Ukrainy poinformował 2 sierpnia, że siły ukraińskie zaatakowały rafinerię ropy naftowej Rosnieftu w Nowokujbyszewsku w pobliżu Samary. Nagrania z geolokalizacją opublikowane 2 sierpnia pokazują atak drona i późniejszą eksplozję w rafinerii ropy naftowej w Nowokujbyszewsku. Gubernator obwodu samarskiego Wiaczesław Fedoriszczew twierdził, że spadające szczątki drona zabiły jedną osobę w rejonie kujbyszewskim. Ukraiński portal Militarnyi poinformował 2 sierpnia, że ukraińskie drony zaatakowały podstację trakcyjną Lichja-Zamczałowo w rosyjskiej bazie zaopatrzeniowej w pobliżu Uglerodowskiego w obwodzie rostowskim. Dane NASA Fire Information for Resource Management (FIRMS) wskazują na anomalie termiczne w tym rejonie. P.o. gubernatora obwodu rostowskiego Jurij Slusar twierdził, że w Uglerodowskim wybuchł pożar w bliżej nieokreślonym przedsiębiorstwie.

Ukraiński portal Kyiv Post poinformował, że jego źródła w Głównym Zarządzie Wywiadu Wojskowego Ukrainy (GUR) poinformowały o eksplozji, która unieruchomiła odcinek gazociągu Gazpromu Azja Centralna-Centrum w obwodzie wołgogradzkim, transportującego gaz ziemny z Turkmenistanu przez Uzbekistan i Kazachstan do Rosji. Źródła w GUR nie podały przyczyny eksplozji. Gazociąg ten rzekomo zaopatruje kilka rosyjskich przedsiębiorstw przemysłu zbrojeniowego.

(...) Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) oświadczyła 2 sierpnia, że przeprowadziła atak dronów na zakłady Elektropribor w mieście Penza, które produkują sprzęt dla sieci cyfrowych w rosyjskich systemach sterowania wojskowego oraz urządzenia dla lotnictwa, pojazdów opancerzonych, okrętów i statków kosmicznych. Sztab Generalny Ukrainy i dowódca Ukraińskiego Centrum Zwalczania Dezinformacji, porucznik Andrij Kowalenko, zauważyli, że Elektropribor specjalizuje się w produkcji bezpiecznych systemów telekomunikacyjnych, sprzętu do komunikacji kryptograficznej i płytek drukowanych dla Sił Powietrzno-Kosmicznych Rosji (WKS), Głównego Zarządu Sztabu Generalnego Rosji (GRU), Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB) i rosyjskiego programu kosmicznego. Nagranie z geolokalizacją opublikowane 2 sierpnia pokazuje eksplozję w zakładach Elektropribor. Kowalenko oświadczył, że siły ukraińskie zaatakowały również przedsiębiorstwo Radiozawod w mieście Penza, które produkuje systemy łączności dla rosyjskiego wojska, w tym zestawy do pojazdów opancerzonych, pojazdy dowódczo-sztabowe i systemy obrony powietrznej. Gubernator obwodu penzeńskiego Oleg Melniczenko twierdził 2 sierpnia, że ukraińskie drony zaatakowały nieokreślone przedsiębiorstwo w mieście Penza i że w wyniku ataku władze rosyjskie ograniczyły dostęp do mobilnego internetu w obwodzie. SBU oświadczyła, że przeprowadziła również atak dronów na bazę lotniczą Primorsko-Achtarsk w Kraju Krasnodarskim, uderzając w miejsca składowania i startu dronów typu Szahed. Dane FIRMS pokazują anomalie termiczne w bazie lotniczej, a konto ze źródła otwartego na X (dawniej Twitter) zauważyło, że znaczna liczba najlepszego rosyjskiego sprzętu obrony powietrznej znajduje się w pobliżu bazy lotniczej. Agencja Militarnyi poinformowała, że siły ukraińskie przeprowadziły atak dronów na rosyjski system radarowy „Periscope-VM”. Pułku Radiowego w pobliżu okupowanej Teodozji na Krymie, a dane FIRMS wskazują na anomalie termiczne w pobliżu miejsca, w którym znajdował się radar. Nagranie z geolokalizacją opublikowane 2 sierpnia pokazuje pożar w rosyjskiej bazie radarowej w pobliżu Teodozji.

understandingwar.org

Zagwarantowanie ciągłych dostaw paliw jest niezbędne dla zachowania zdolności operacyjnych przez siły zbrojne. W doktrynie militarnej NATO supremacja w powietrzu ma kluczowe znaczenie. Stąd szacowany udział sił powietrznych w konsumpcji paliw w scenariuszu wojennym wynosi aż 85% ogółu zapotrzebowania. Na wojska lądowe przypadnie 10%, a na marynarkę wojenną 5%. Obecnie dostawy paliwa dla sił zbrojnych państw wschodniej flanki NATO odbywają się głównie za pomocą cystern kolejowych i drogowych, przy wykorzystaniu istniejącej infrastruktury cywilnej. Z uwagi na ograniczone i przewidywalne zapotrzebowanie w czasie pokoju, związane głównie z prowadzeniem szkoleń, bieżące potrzeby są łatwo zaspokajane.

W przypadku konfliktu zbrojnego z Rosją dotychczasowe sposoby zaopatrywania w paliwo staną się jednak dalece niewystarczające. Największymi problemami będą zwielokrotnienie zapotrzebowania na paliwo na całym teatrze działań wynikające z przemieszczenia się mas formacji lądowych i powietrznych z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych na wschodnią flankę oraz niemożliwa do przewidzenia intensywność działań na różnych kierunkach operacyjnych, wpływająca miejscowo na gwałtowne wzrosty i spadki zużycia paliw.

W przypadku połączonej operacji sojuszniczej na wschodniej flance konsumpcja paliwa przekroczy najprawdopodobniej możliwości zaopatrzeniowe istniejącej infrastruktury jeszcze przed eskalacją zbrojną, bo już podczas komasacji sił sojuszniczych. Ten wzrost zapotrzebowania zostanie wygenerowany zarówno przez ruch wojsk lądowych, jak i transporty lotnicze oraz zabezpieczające przestrzeń powietrzną operacje lotnictwa myśliwskiego. Dlatego ważne jest nie tylko przyłączenie wschodniej flanki do natowskiego systemu paliwociągów, lecz także posiadanie rozbudowanych, odpornych na działania przeciwnika magazynów. Zaopatrywanie całego środkowoeuropejskiego teatru działań wyłącznie przy użyciu cystern kolejowych i drogowych mogłoby w krótkim czasie doprowadzić do ich deficytu, co więcej – negatywnie wpływałoby na przepustowość dróg i linii kolejowych (sieć drogowa i kolejowa będzie i tak bardzo obciążona przez inne zadania logistyczne czasu wojny). Ponadto transport paliwa za pomocą cystern jest o wiele łatwiejszy do śledzenia, co rodzi ryzyko ujawnienia miejsca koncentracji wojsk.

Cysterny odgrywają kluczową i niezastąpioną rolę w wymiarze taktycznym, czyli bezpośredniego zaopatrywania poszczególnych pojazdów i statków powietrznych w paliwo (na bezpośrednim zapleczu frontu). Używanie ich w wymiarze operacyjnym, czyli do transportu dużych ilości paliwa ze składów do formacji walczącej, jest jednak suboptymalne, a w wymiarze strategicznym – wysoce nieefektywne. Szczególnie że dobowo jedna brygada pancerna w działaniach manewrowych może potrzebować ponad 300 tys. litrów paliwa, a na teatrze działań operować może nawet kilkadziesiąt takich brygad.

Krwiobiegiem paliwowym NATO jest system podziemnych rurociągów. Zbudowany w czasie zimnej wojny NATO Pipeline System (NPS) składa się z dziewięciu magistrali, liczących ponad 10 tys. km i łączących 12 państw. To dwa międzynarodowe systemy rurociągowe – środkowoeuropejski CEPS (Francja, Belgia, Luksemburg, Holandia, Niemcy) oraz północnoeuropejski NEPS (Dania, Niemcy). Uzupełnia je siedem rurociągów krajowych: islandzki (ICPS), norweski (NOPS), portugalski (POPS), północnowłoski (NIPS), grecki (GRPS) oraz dwa tureckie (TUPS) – zachodni i wschodni. Obok sieci rurociągowej, podpiętej do portów i rafinerii, NPS tworzą magazyny paliw i smarów (ponad 4 mln m3), stacje pomp oraz punkty załadunku dla transportu kołowego i kolejowego, zapewniającego dalszą dystrybucję. NPS jest nadzorowany przez Komitet Paliwowy NATO (do 2008 r. pod nazwą Komitet ds. Rurociągów).

Rdzeniem NPS jest Środkowoeuropejski System Rurociągów NATO (CEPS). Sieć liczy ok. 5,3 tys. km rur o średnicy 102–305 mm, prowadzących do lotnisk cywilnych i baz sił powietrznych we Francji, w Beneluksie i RFN – powstałych jeszcze w czasie zimnej wojny (w 1958 r.) na wypadek starcia z Układem Warszawskim. Najdalej na wschód wysunięte punkty CEPS to Neuburg w Bawarii (w Niemczech południowych) oraz Bramsche w Dolnej Saksonii (na północnym zachodzie RFN). Duńsko-niemiecki NEPS dociera do Hohn w Szlezwiku-Holsztynie. CEPS umożliwia przetransportowanie 12 mln m³ paliw rocznie – lotniczego, diesla, benzyny i nafty (kerozyny) – dla sektorów wojskowego i cywilnego. Rurociąg ten jest strukturą sztywną, tzn. pozwala na przesłanie wtłoczonego produktu do jednego odbiorcy.

 

Militarnie największym użytkownikiem CEPS są Stany Zjednoczone (głównie Siły Powietrzne USA), które dostarczają nim paliwo lotnicze do swoich baz w Nadrenii-Palatynacie (Ramstein i Spangdahlem). Dlatego – w przeciwieństwie do Wielkiej Brytanii i Kanady, które wycofały się z CEPS – USA pozostają uczestnikiem programu. Krajowe sekcje CEPS odpowiadają też za znaczną część dostaw paliw dla sił zbrojnych państw gospodarzy (np. we Francji za 50%). Po zimnej wojnie CEPS wykorzystywano do prowadzenia operacji NATO poza obszarem traktatowym. System dostarczał paliwo lotnicze dla maszyn biorących udział w operacjach Allied Force (Jugosławia, 1999), Unified Protector (Libia, 2011) czy ISAF (Afganistan, 2001–2014). W przypadku ISAF zatankowano za jego pomocą do lotu 1726 samolotów C-17 i C-5. W dobie działań ekspedycyjnych wojskowy przesył paliw via CEPS przekraczał 1,5 mln m³ rocznie (tj. 12,5% przepustowości). W późniejszym okresie, który nie przyniósł dużych operacji, był dwukrotnie mniejszy. CEPS wykorzystuje się również w czasie sojuszniczych ćwiczeń wojskowych.

Po zakończeniu zimnej wojny przeprowadzono restrukturyzację CEPS związaną z redukcją amerykańskiej obecności wojskowej w Europie i kurczeniem się sił zbrojnych sojuszników europejskich, co przekładało się na malejący popyt na paliwa. W poszukiwaniu oszczędności zrezygnowano z części rurociągów i składów paliw, stawiając w większym stopniu na zastosowania cywilne. Obrona zbiorowa schodziła na dalszy plan, a Sojusz promował inwestycje w mobilne systemy dostaw paliw skrojone pod operacje ekspedycyjne. W efekcie zabrakło zainteresowania nakładami na stałą infrastrukturę produktociągową dla sił zbrojnych. Rozważano nawet wygaszenie programu CEPS i przekazanie sieci rurociągów pod zarząd cywilny. Proces ten trwał do 2014 r., a jego kumulacją była decyzja Wielkiej Brytanii o prywatyzacji jej części NPS (GPSS), którą w 2015 r. sprzedano hiszpańskiemu operatorowi Exolum.

osw.waw.pl