— Witold Karczewski i jego relacje z Białorusinami to element znacznie większego problemu uderzającego w polskie interesy. Całe Podlasie to w pewnym sensie taka "ruska enklawa". W naszej branży, wśród rolników, ironizujemy czasami, że gdyby Rosjanie napadli na Polskę, na Podlasiu z łatwością znaleźliby miejsca i firmy do naprawy swoich czołgów. Zwróćcie uwagę choćby na Sokółkę, gdzie przez lata działało przedstawicielstwo białoruskiego producenta traktorów MTZ z Mińska. Swoje ciągniki sprzedawali u nas całkowicie otwarcie, mimo że najpóźniej od 2016 r. było to całkowicie nielegalne — mówi nasze źródło z branży rolnej.
Nasz rozmówca w tekście woli pozostać anonimowy. Nie chce narażać się polskiej wsi. Poza tym wie, że temat dotyczy wielkiej polityki, pieniędzy i służb specjalnych. Polskich, białoruskich, a zapewne także rosyjskich.
— Jesteśmy wściekli na PiS, bo swoimi działaniami doprowadziło do upadku polskich producentów ciągników. Oczywiście wielu rolników tego nie dostrzega, bo choć są poczciwi, to jednak są prostymi ludźmi. Usłyszą hasła "stop gender" albo "precz z LGBT" i to ich zadowala. Poza tym rolnicy to często zwykli hipokryci. Będą słusznie protestować w sprawie taniego zboża z Ukrainy, ale jednocześnie kupią tani i nielegalny traktor z Białorusi albo tani rosyjski nawóz. Nie przeszkadza im, że de facto finansują reżimy Łukaszenki i Putina — dodaje.
Dlaczego sprzedaż tanich ciągników "Belarus" produkowanych przez zakłady MTZ w Mińsku stała się nielegalna w Polsce i całej Unii Europejskiej?
Tutaj głos oddajmy naszemu drugiemu rozmówcy, człowiekowi związanemu z branżą producentów ciągników. Ze względów bezpieczeństwa on także chce pozostać anonimowy. Mówi, że gdy do polskich urzędów wysyłał zawiadomienia, dostawał dziwne telefony z białoruskich numerów. Zasypał nas za to wieloma dokumentami.
— Ponad dekadę temu Białorusini wprowadzali ciągniki na teren UE poprzez Litwę. Ale Litwini się połapali, co jest grane i zaczęli odmawiać ich rejestracji. Po prostu stosowali unijne rozporządzenie z 2013 r., które jednoznacznie mówiło, że pojazdy spoza UE najpierw powinny przejść homologację. Tymczasem te najtańsze ciągniki z Mińska, tak chętnie kupowane przez naszych uboższych rolników, takich dokładnych badań nie przechodziły, bo wiadomo było, że ich po prostu nie przejdą. Miały stare silniki, niespełniające unijnych norm emisji spalin — opowiada nasze źródło.
Dodaje, że od 2014 r. Białorusini zaczęli swoją działalność rozwijać w Polsce poprzez przedstawicielstwo MTZ w Sokółce na Podlasiu. Działało tuż obok firmy wspomnianego już biznesmena Witolda Karczewskiego, który zapewniał nas, że z MTZ nie ma żadnych związków. Aby obejść unijne zakazy, aby nie podlegać homologacji jako pojazdy nowe, nowiutkie ciągniki MTZ z Mińska zaczęły być u nas sprzedawane jako używane. "Używanymi" stawały się tylko na papierze.
— Po prostu firma z Białorusi sprzedawała ciągniki swojemu przedstawicielstwu z Sokółki, które stawało się jego drugim właścicielem i sprzedawało je dalej w Polskę. Choć unijne przepisy, po tzw. vacatio legis, zaczęły w Polsce obowiązywać od 2016 r., ku naszemu zaskoczeniu nic się nie zmieniło. Ważni urzędnicy, jak np. Andrzej Bittel i Rafał Weber, ówcześni sekreterze stanu w Ministerstwie Infrastruktury, twierdzili, że te fabrycznie nowe ciągniki formalnie są używane. Nie podlegały więc unijnym restrykcjom, czyli homologacji, która wykryłaby, że nie spełniają norm emisji spalin i są u nas nielegalnie — dodaje nasze źródło.
Jak podkreślają informatorzy Onetu, Białorusini — zamiast od 2016 r. zwijać swój interes — zaczęli rosnąć na polskim rynku. Nasze źródła uważają, że skutkiem bierności ważnych urzędników za rządów PiS była zapaść polskich producentów ciągników i ich kooperantów. Wymieniają nazwy kilku mniejszych producentów oraz Ursusa, spółkę z wieloletnią historią. W ostatnich latach upadła.
— Po 2016 r. nasza sprzedaż w Polsce zaczęła systematycznie spadać. Początkowo przeoczyliśmy wzrost białoruskiego MTZ, a stało się tak, bo ich pojazdy nie figurowały w bazie nowych pojazdów, lecz w używanych — opowiada Karol Zarajczyk, były prezes upadłego Ursusa. — Najpierw nasze spadki wiązaliśmy z zapaścią w wypłatach unijnych dotacji dla polskich rolników na zakup nowych maszyn rolniczych. Dopiero po wielu miesiącach zrozumieliśmy cały kontekst, czyli że brak dotacji był tylko pierwszym krokiem do pompowania Białorusinów. Fakt, że ARiMR nie wypłacała rolnikom pieniędzy na nowe ciągniki, spowodował, że sięgnęli po to, co najtańsze, czyli po białoruskie ciągniki z silnikami niespełniającymi unijnych norm — dodaje.
— Dla mnie w tej historii nie ma przypadków. Jako Ursus, m.in. przez działania opisywanego przez was w Onecie pana Karczewskiego i Zingmana, traciliśmy kontrakty w Afryce. Ale traciliśmy także klientów w Polsce. Widzę to tak, że ochraniana przez białoruskie służby firma MTZ z Mińska systemowo i całkowicie nielegalnie wprowadziła do Polski co najmniej kilka tysięcy ciągników. Informowaliśmy o tym oszustwie wszystkie polskie służby i ministerstwa, ale byliśmy ignorowani. Jako Ursus w pewnym momencie mogliśmy tylko pomarzyć o takiej sprzedaży, jaką mieli w Polsce Białorusini. Mając silniki zgodne z prawem, byliśmy jednak o ok. 30 proc. drożsi od naszej nieuczciwej konkurencji — dodaje Karol Zarajczyk.
Wiemy, że po 2016 r. polskie urzędy, ministerstwa, kancelaria premiera Mateusza Morawieckiego, prokuratura i ABW były sukcesywnie informowane o podejrzanej sprzedaży białoruskich ciągników.
Sprawa stanęła także na forum Sejmu poprzez interpelację złożoną w 2020 r. przez posłankę Agnieszkę Hanajczyk z PO. Posłanka także, dlaczego od polskich producentów ciągników nasze urzędy wymagają spełniania norm emisji spalin, a od tych z zagranicy, w domyśle od Białorusinów, już nie? Rafał Weber odpowiedział jej, że należy rozróżnić, co jest pojazdem nowym, a co używanym — te drugie nie podlegają unijnym restrykcjom, lecz łagodniejszym ustawom krajowym.
Jedno z naszych źródeł podkreśla, że oprócz Webera, o sprawie wiedział także minister infrastruktury Andrzej Adamczyk z PiS oraz jego zastępca Andrzej Bittel, który przed laty był działaczem samorządowym, potem m.in. funkcjonariuszem CBA, a od 2016 r. podsekretarzem stanu w Ministerstwie Infrastruktury. Na piśmie dostawali zgłoszenia o nielegalnym wprowadzaniu do Polski tanich traktorów z Mińska.
— Wysocy rangą działacze PiS, jak pan Bittel, twierdzili w różnych pismach, że dla ciągników spoza UE, jako niby używanych, obowiązuje łagodniejsza polska ustawa prawo u ruchu drogowym. Pan Bittel twierdził również, że pojazdem nowym nie może być ten, który został zarejestrowany w Polsce na drugiego właściciela, co było ukłonem w stronę Białorusinów. Ponadto PiS tak znowelizowało ustawę prawo o ruchu drogowym, że w pewnym momencie usunęło z niej kary za brak homologacji pojazdów. Gdy słusznie zwracali na to uwagę prezes UOKiK oraz ich własny minister ds. europejskich Konrad Szymański, że przecież trzeba wprowadzić w naszym prawie unijne regulacje i sankcje, pan Bittel mydlił im oczy. Odpisywał, że zostaną one wprowadzone w innej ustawie, innego resortu. Nie zostały wprowadzone do dzisiaj — mówi źródło Onetu, a na potwierdzenie swoich słów przesyła nam obszerną dokumentację, w tym korespondencję między członkami rządu Zjednoczonej Prawicy.
Źródło Onetu z branży producentów traktorów dodaje, że na sprowadzanie do Polski białoruskich ciągników oko przymykał także Jan Urbanowicz, ówczesny dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego.
Dzwonimy do wymienionych przez niego wysokich rangą urzędników w rządzie Zjednoczonej Prawicy.
Były minister infrastruktury i wieloletni poseł PiS Andrzej Adamczyk wypowiedział się tak, jakby temat go bezpośrednio nie dotyczył. Odpowiedział Onetowi, że to nie on jako minister rejestrował pojazdy, lecz starostowie w poszczególnych powiatach. Wykazywał, że również homologacją nie zajmował się on, lecz Transportowy Dozór Techniczny. Nie dodał, że to on nadzorował i powołał szefa TDT Jana Urbanowicza.
Były minister podkreślał, że "pojazdy, które wjechały na obszar UE w innych państwach UE i tam zostały zarejestrowane, korzystają z domniemania legalności". Tyle że, zauważmy, wiele ciągników jechało z Białorusi wprost do Polski.
Jego były zastępca Andrzej Bittel przekazał Onetowi, że nie pamięta tematu rejestracji białoruskich ciągników. Stwierdził, że być może podpisywał jakieś pisma w zastępstwie nieobecnego kolegi albo przedstawiał stanowiska wypracowane przez urzędników ministerstwa. Na jego prośbę przesłaliśmy mu dokumenty, które podpisywał. Już się nie odezwał.
Z Janem Urbanowiczem, byłym szefem TDT, nie udało nam się skontaktować.
Nasze źródła podkreślają, że — chcąc wykazać skalę problemu — trzeba było uciec się do fortelu. Opowiadają nam, że pewien rolnik, który od lat walczył z nielegalnie sprowadzonymi białoruskimi ciągnikami, postanowił zrobić zakup kontrolowany. Pojechał do firmy "Kania" w Wałczu, jednego ze sprzedawców traktorów MTZ i powiedział, że chce sobie kupić "Belarusa". Dostał fakturę do zapłaty. Poszedł z nią do tamtejszego starostwa powiatowego i zaczął zadawać trudne pytania: w jaki sposób ciągnik znalazł się w Polsce, dlaczego został zarejestrowany i czy na pewno spełnia unijne normy emisji spalin?
Ciągnik oczywiście nie miał homologacji — nie przeszedł badań i nie powinien trafić do obrotu. Rolnik zawiadomił wtedy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie. Ono co prawda stwierdziło pewne błędy urzędników starostwa w Wałczu, ale utrzymało rejestrację ciągnika w mocy. Tyle że rolnik był zapobiegliwy — o sprawie zawiadomił także prokuraturę w Koszalinie, która przyłączyła się do administracyjnej batalii.
Na wniosek prokuratury sprawą zajął się później Wojewódzki Sąd Administracji w Szczecinie, który postąpił inaczej niż SKO — stwierdził "rażące naruszenie prawa". To orzeczenie nie spodobało się firmie "Kania" z Wałcza, który poszła do ostatniej instancji.
W grudniu 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał kluczowy wyrok. NSA stwierdził, że doszło do "rażącego złamania prawa". Przyznał rację WSA, prokuratorowi i rolnikowi, który nagłośnił temat. O tym wyroku zrobiło się ostatnio głośno w całej Polsce, a na tysiące rolników posiadających nielegalne Belarusy padł blady strach. Zaczęli się bać, że skoro tak wskazał sąd, za chwilę ktoś przyjdzie, zabierze im ciągnik i zezłomuje.
— Rolnicy muszą mieć na czym pracować, ale ciągniki powinny być zabezpieczone przez prokuraturę, a z czasem wycofane z użytkowania na koszt producenta. Nie mogą jeździć przez kolejne lata, bo to tak, jakbyśmy pozwolili w Polsce na handel lewym, skażonym alkoholem, a po odkryciu tego uznali, że jednak można go wypić. Odpowiedzialność za tę aferę powinna ponieść białoruska firma, który już zaczęła zmieniać szyld oraz ci wszyscy urzędnicy i politycy, którzy przez ostatnie lata do tego dopuścili — mówi źródło Onetu.
Wyrok NSA z grudnia 2024 r. zostawia rolnikom pewną nadzieję. Sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie ma teraz wyjaśnić, jakie skutki poniesie za sobą cofnięcie rejestracji tych pojazdów, które wcześniej kupili rolnicy. Takich spraw za chwilę mogą być tysiące.
SKO w Koszalinie już na to odpowiedziało, korzystnie dla rolników. W lutym 2025 r. stwierdziło, że ciągnik jeździ po polu, rzadko pojawia się na drogach publicznych, skutki społeczne nie przemawiają za wycofaniem jego rejestracji. Ponadto nabywcy działali w zaufaniu do organów państwa, które je rejestrowały w powiatach w całej Polsce. Tym samym nie trzeba go utylizować.
(...)
Nasze źródła w branży rolniczej, komentując obecny bałagan z traktorami z Mińska, podkreślają, że ta afera nie opłaca się żadnej partii. Uderza w dużą grupę wyborców.
— Handel "Belarusami" przyjął u nas patologiczną skalę, MTZ stał się jednym z głównych graczy na polskim rynku. To blamaż rządu PiS, ale temat obciąża również obecną władzę, która nikogo nie pociągnęła do odpowiedzialności. Musi pan także wiedzieć, że redakcje polskich rolniczych czasopism i magazynów nie drążyły tematu, bo wcześniej brały od Białorusinów pieniądze za reklamę ich ciągników — twierdzi jedno z naszych źródeł.
Jeszcze w 2021 r. w mediach przedstawiciel MTZ Belarus Dzmitry Adamowicz zapewniał, że ciągniki z Mińska "zostały wprowadzone do Polski legalnie i nie posiadają żadnej wady prawnej". Rolnicy byli uspokajani, handel trwał. Potem narracja musiała się zmienić. W lutym 2022 r. Rosja, za pomocą Białorusi, rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę. Dlatego interesy firm powiązanych z Putinem i Łukaszenką z powodu sankcji — nawet mając parasol ochronny w Polsce — zaczęły mieć poważne kłopoty w całej UE.
W internecie można znaleźć bardzo ciekawą wypowiedź obywatela Litwy Wirginijusa Liberisa, menedżera pracującego na Litwie jako przedstawiciel białoruskiego MTZ. W 2022 r. był cytowany przez agencję prasową BNS. Przedstawiał siebie jako litewskiego patriotę, ale ubolewał, że sankcje wprowadzane również na Białoruś uniemożliwiają rozwój spółce z Mińska. Przyznał, że MTZ "z grubsza rzecz biorąc, jest firmą Łukaszenki".
Teraz Liberis figuruje jako prezes jednej ze spółek związanych z MTZ o nazwie "Maszyny Traktory", jej siedziba mieści się w Wyszkowie pod Warszawą. Białorusini musieli bowiem zmienić szyldy w Polsce. Jedna z ich wcześniejszych spółek została zamrożona sankcjami. Stało się to jednak bardzo późno. Dopiero w lipcu 2023 r. ówczesny szef MSWiA Mariusz Kamiński z PiS wpisał "MTZ Belarus Traktor" na listę sankcyjną.
— Rząd PiS zareagował dopiero w lipcu 2023 r., a miesiąc wcześniej Białorusini złożyli wniosek o likwidację swojej spółki. Decyzja Kamińskiego była bardzo spóźniona — przekonuje źródło Onetu.
Minister Kamiński w 2023 r. działał na wniosek szefa CBA, który wprost pisał, że spółka wprowadza przez Polskę na rynek UE fabrycznie nowe, ale sprzedawane jako używane ciągniki niespełniające unijnych norm emisji spalin. Szef CBA wskazywał na to, co jest oczywiste od dawna: MTZ to kluczowy zakład na Białorusi, którego dochody finansują działalność reżimu Łukaszenki.
Ze zmienionym szyldem Białorusini nadal próbują wcisnąć polskim rolnikom swoje ciągniki. Choć trwa śledztwo i szukanie winnych, w internecie łatwo znaleźliśmy kontakt do przedstawicielstwa MTZ w Wyszkowie.
Zadzwoniliśmy, odebrał mężczyzna świetnie mówiący w naszym języku. Zapewniał, że jest Polakiem. Przedstawić się nie chciał. Był jednak dość otwarty w rozmowie.
Przekonywał, że decyzje sądów na razie nie są prawomocne i firma wciąż sprzedaje białoruskie ciągniki. Te, które udało się sprowadzić do Polski przed wprowadzeniem "wojennych" sankcji. Traktory, jak zaznaczył, mają polskie papiery i nasze tablice rejestracyjne. Formalnie są używane, choć w sumie nowe. Z jego słów wynikało także, że polski oddział MTZ zamyka powoli swoją działalność, no chyba że szefowie inaczej zdecydują.
onet.pl
