Przekonanie o nieuchronności zmiany wzmacniała publiczna nieobecność najwyższego przywódcy oraz doniesienia, że Izraelczycy na niego polują. Informacje o uderzeniu na jego teherański bunkier rodziły wątpliwości, czy najważniejsza osoba w kraju ciągle żyje. Biorąc pod uwagę wspomniane straty w generalicji, całkiem rozsądne wydawało się przynajmniej nie wykluczać, że może również i on zginął.

Najwyższy przywódca nie zginął, a jego nieobecność w krytycznych momentach zdaje się być świadoma. Wynikało to nie tylko z próby zadbania o jego bezpieczeństwo, co w sytuacji padających jak muchy kolejnych irańskich generałów stawało się sprawą szczególnie trudną, ale również stanowiło efekt pragmatycznych kalkulacji. Tak przynajmniej uważa Alex Vatanka, znany ekspert do spraw Iranu, który współpracuje z waszyngtońskim Instytutem Bliskiego Wschodu (Middle East Institute, MEI). Jego zdaniem milczenie Chameneiego było zgodne z irańską doktryną „strategicznej niepewności”. Nieobecność miała „chronić przywództwo ideologiczne przed oskarżeniami o wycofanie się, jednocześnie dając umiarkowanym pole do manewru.

Iran już wcześniej stosował podobną strategię. Przypomnijmy zawieszenie broni z Irakiem w 1988 r., kiedy to Islamska Republika po latach kosztownego oporu ostatecznie zaakceptowała rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 598. Wówczas również kierownictwo pozwoliło bardziej pragmatycznym postaciom, takim jak Ali Akbar Rafsandżani, przejąć inicjatywę w „przekazie”.

(...)

Okazuje się, że rację miał ten, kto jako pierwszy powiedział, że „Izrael jest lepszy w sprincie, podczas gdy Iran biegnie w maratonie”. Jak trafnie zauważył Vali Nasr z Johns Hopkins School of Advanced International Studies: „Przywódcom Iranu wojny nie są obce. Wielu najwyższych rangą przedstawicieli kraju, w tym prezydent, minister spraw zagranicznych i kluczowi dowódcy wojskowi, to weterani długiej wojny Iranu z Irakiem w latach 80. – wyniszczającego konfliktu, który kosztował Iran miliardy dolarów i setki tysięcy istnień ludzkich. Za rządów ajatollaha Chameneiego, który był prezydentem w latach 1981-1988, a od 1989 roku jest najwyższym przywódcą Iranu, lekcje tej brutalnej wojny stały się podstawą światopoglądu reżimu – oraz jego polityki bezpieczeństwa narodowego”.

(...)

Ostatecznie Iran zyskał całkiem mocną kartę przetargową w negocjacjach z Amerykanami. Przed atakiem Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej miała system monitorowania magazynu wzbogaconego uranu w kompleksie w Isfahanie. Teraz nie jest on aktywny – albo został zniszczony, albo wyłączony. Nie wiadomo, gdzie podziało się około 400 kilogramów uranu wzbogaconego do 60%. Jeśli Iran wzbogaci go do poziomu 90% to będzie miał dość materiału, by wyposażyć 10 ładunków jądrowych. Amerykański wiceprezydent JD Vance już zapowiedział, że „zaginiony uran” stanie się jednym z głównych tematem rozmów ze stroną irańską.

(...)

Po czwarte, przy całych swych słabościach Iran udowodnił, ze Izrael wcale nie jest niezwyciężony. Chociaż Izrael polował na irańskie wyrzutnie rakiet, to Iran był zdolny razić cele na terytorium „syjonistycznego reżimu”. Wraz z upływem dni widać było, ze irańska fala rakietowa słabnie, ale to samo można powiedzieć o izraelskiej obronie. Izrael drastycznie zmniejszył swoje zapasy rakiet przechwytujących, a ich odbudowanie będzie wymagało czasu i pieniędzy. Według Ynet News wojna Izraela z Iranem kosztowała to pierwsze państwo około 725 milionów dolarów dziennie, i to wyłącznie na działania wojskowe.

defence24.pl

Rosyjscy urzędnicy twierdzili wcześniej, że budżety federalne na lata 2025-2027 będą priorytetowo traktować inwestycje w sektor cywilny i socjalny, pomimo że projekty budżetów z września 2024 r. wskazują, że Rosja wyda około 41 procent swoich rocznych wydatków w 2025 r. na bezpieczeństwo narodowe i obronę. Rosyjskie Ministerstwo Finansów ponad trzykrotnie zwiększyło swój cel deficytu budżetowego na 2025 r. w maju – z 0,5 procent produktu krajowego brutto (PKB) do 1,7 procent PKB – po kilku miesiącach oszałamiająco niskich zysków z ropy naftowej i gazu. Przewodnicząca Rosyjskiego Banku Centralnego Elwira Nabiullina oświadczyła na Międzynarodowym Forum Ekonomicznym w Petersburgu (SPIEF) 19 czerwca, że ​​Rosja wyczerpała wiele swoich „wolnych zasobów” od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej wojny Rosji z Ukrainą, w tym rosyjską siłę roboczą, zdolności produkcyjne i substytucyjne importu oraz rezerwy Narodowego Funduszu Dobrobytu i rosyjskiego sektora bankowego. Strategia tworzenia sił zbrojnych Rosji opiera się obecnie na dużych rekrutacjach i wypłatach emerytur, a nadal nie jest jasne, w jaki sposób Kreml zamierza sfinansować te płatności w średnim i długim okresie, ponieważ według doniesień Rosja wyczerpała cały federalny fundusz budżetowy na rekrutację na 2025 r. w okresie od stycznia do marca 2025 r. Rosja dokonuje również znacznych inwestycji finansowych w krajowe zdolności produkcyjne dronów i zobowiązała się do przekazania 243 miliardów rubli (około 3 miliardów dolarów) rosyjskim firmom zajmującym się dronami w latach 2023–2024. Jakiekolwiek gwałtowne zmniejszenie wydatków Rosji na obronę prawdopodobnie osłabi rosyjską gospodarkę w perspektywie średnioterminowej, gdyż rosyjska baza przemysłowa zajmująca się zbrojeniem stanowi obecnie znaczną część całkowitej rosyjskiej produkcji krajowej.

(...)

Putin powtórzył długoterminowe twierdzenie Rosji, że NATO obiecało Rosji, że nigdy nie rozszerzy się na wschód i stwierdził, że Rosja została „okrutnie oszukana”.[10] Putin twierdził, że kraje zachodnie sprzeciwiające się Rosji „wkrótce same umrą”. Putin powtórzył również, że Rosja zakończy wojnę z Ukrainą tylko na warunkach Rosji i stwierdził, że wydatki na obronę Rosji są przeznaczone na osiągnięcie tego celu. 

(...)

Dane z Centrum Analiz Makroekonomicznych i Prognoz Krótkoterminowych powiązanego z Ministerstwem Obrony Rosji (MoD) opublikowane 26 czerwca wskazują, że Rosja zwiększyła swoją produkcję przemysłową o 2,6 procent między kwietniem a majem 2025 r., a większość tego wzrostu wynika z „gwałtownego” wzrostu rosyjskiej produkcji przemysłowej w sektorze obronnym. Centrum poinformowało, że miesięczna stopa produkcji samolotów w Rosji wzrosła o 16,9 procent w maju 2025 r. w porównaniu z kwietniem 2025 r. i jest 1,6 razy większa niż miesięczna stopa produkcji w Rosji w 2024 r. Centrum poinformowało, że Rosja zwiększyła swoje zdolności produkcyjne w zakresie marynarki wojennej i samolotów o 16 procent między lutym a majem 2025 r. Dane centrum sugerują, że Rosja próbuje rozszerzyć swoje zdolności produkcyjne w zakresie budowy okrętów i samolotów, co jest działaniem średnio- lub długoterminowym i prawdopodobnie częścią trwających działań Rosji na rzecz restrukturyzacji i regeneracji sił zbrojnych w ramach przygotowań do długoterminowego konfliktu z NATO.

Zdjęcia satelitarne wybranych zakładów naprawczych pojazdów opancerzonych w Rosji dostarczają dalszych dowodów na to, że Rosja zwiększa swoje możliwości produkcji bojowych wozów piechoty. Źródło w mediach społecznościowych śledzące sprzęt w rosyjskich składach wojskowych i zakładach naprawczych za pomocą zdjęć satelitarnych poinformowało 26 czerwca, że ​​Rosja jest teraz w stanie odnawiać i produkować więcej BMP niż wcześniej w nieokreślonym czasie, a zmniejszone wykorzystanie pojazdów opancerzonych i czołgów przez Rosję od zimy 2024-2025 pozwala Rosji gromadzić zapasy bojowych wozów piechoty. Źródło zauważyło, że Kurganmaszzawod pozostaje jedynym publicznie znanym rosyjskim zakładem zdolnym do produkcji bojowych wozów piechoty BMP-3 z czasów radzieckich. Źródło stwierdziło, że zdjęcia satelitarne wskazują, że niektóre rosyjskie zakłady naprawcze pojazdów opancerzonych najwyraźniej wykorzystały większość swoich radzieckich zapasów bojowych wozów piechoty, chociaż co najmniej jeden zakład produkcyjny w Rubcowsku w Kraju Ałtajskim wydaje się drastycznie poprawić swoje możliwości modernizacyjne. Nadal nie jest jasne, czy Rosja zamierza gromadzić materiały w ramach przygotowań do większej ofensywy przeciwko Ukrainie w krótkim lub średnim terminie, czy też odtworzyć armię rosyjską w ramach przygotowań do szerszego przyszłego konfliktu z NATO. Dodatkowe informacje wywiadowcze ze źródeł otwartych wskazują, że Rosja skutecznie zwiększa swoje możliwości produkcyjne czołgów T-90M, co dodatkowo podkreśla trwające inwestycje Rosji w długoterminowe zdolności produkcyjne czołgów i pojazdów opancerzonych.

(...)

Siły rosyjskie nadal wdrażają innowacje taktyczne, które odpowiadają postępowi technologicznemu systemów uzbrojenia. Rosyjski milbloger twierdził 27 czerwca, że ​​siły rosyjskie coraz częściej wykorzystują drony Geran 2 i 3 – rosyjskie odpowiedniki irańskiego Shahed-136 – zamiast bomb szybowcowych do uderzeń na linii frontu krótkiego i średniego zasięgu. Milbloger zauważył, że siły rosyjskie zaczęły zmieniać priorytety wykorzystania dronów Geran zeszłej zimy, kiedy Rosja rozpoczęła masową produkcję zmodernizowanych dronów Geran 2 o zwiększonej prędkości, zasięgu i ładowności, i twierdził, że siły rosyjskie używają tych dronów do atakowania ukraińskich obszarów magazynowych, stanowisk dowodzenia i twierdz na linii frontu i w pobliżu zaplecza. Milbloger zauważył, że elementy rosyjskiej 51. Armii Połączonych Sił [CAA] (dawniej 1. Korpus Armijny Donieckiej Republiki Ludowej [DNR AC], Południowy Okręg Wojskowy [SMD]) były pionierami masowego użycia dronów Geran na linii frontu i że Centralne Zgrupowanie Sił Rosji, działające głównie na kierunkach Pokrovsk i Novopavlivka, wkrótce prawdopodobnie przyjmie drony Geran 2, gdy rosyjscy producenci jeszcze bardziej zwiększą tempo produkcji. Milbloger ocenił, że siły rosyjskie mogą być w stanie zastąpić 500- i 1000-kilogramowe bomby szybujące KAB dronami Geran 3, jeśli rosyjscy deweloperzy będą skłonni pójść na kompromis w kwestii zasięgu drona, aby uwzględnić zwiększony ładunek. Analiza rosyjskiego milblogera w dużej mierze pokrywa się z obserwacjami ISW, że siły rosyjskie coraz częściej używają dronów podobnych do Shaheda do atakowania ukraińskich celów na linii frontu. Rosyjska baza przemysłowa zajmująca się obroną do tej pory skutecznie zwiększyła tempo produkcji dronów Geran oraz poprawiła ich precyzję i operacyjność, co pozwoliło siłom rosyjskim na łatwiejsze rozmieszczanie takich dronów na linii frontu.

understandingwar.org

Zarówno Rosjanie, jak i Ukraińcy od początku wojny na Ukrainie (licząc od roku 2014) wcielają do swojej służby pojazdy zdobyte na stronie przeciwnej, co ułatwia fakt korzystania z konstrukcji często bardzo podobnych lub zbliżonych technologicznie. W przypadku zachodniej produkcji uzbrojenia Rosjanie początkowo po jego przejęciu transportowali je w głąb kraju, gdzie było wykorzystywane na potrzeby testów, eksperymentów lub jako element kampanii propagandowej np. wystawy sprzętu zdobycznego (zarówno stacjonarne, jak i obwoźne).

Z czasem jednak zaczęły się pierwsze próby wcielenia zachodnich pojazdów do rosyjskiej armii, z czego chyba najciekawszym przypadkiem było wdrożenie do służby amerykańskiej produkcji M2A2ODS-SA Bradley. Trafił on na wyposażenie 155. Brygady Piechoty Morskiej Floty Pacyfiku, która miała go zdobyć w rejonie obwodu sumskiego. W kwietniu stał się on bohaterem materiału wideo opublikowanego przez rosyjską agencję informacyjną TASS.

Pojazd ten był pozytywnie oceniany przez jednego z członków załogi. W ramach ćwiczeń poligonowych żołnierze z jego wykorzystaniem udoskonalali swoje umiejętności z zakresu m.in. szturmu na ukraińskie pozycje umocnione, dostarczania desantu oraz amunicji. Rosjanie dotychczas mieli zdobyć przynajmniej kilkanaście Bradleyów w różnym stanie (plus zapewne sporo pojazdów będących stratami bezpowrotnymi). Niewykluczone, że z czasem w rosyjskiej służbie pojawi się następny taki pojazd (zwłaszcza że sporo wozów tej rodziny w dobrym stanie mogło zostać porzuconych podczas wycofywania z obwodu kurskiego).

defence24.pl

Azerbejdżańska diaspora w Iranie. Iran jest państwem wielonarodowym, a jedną z większych grup etnicznych są Azerbejdżanie. Zamieszkują przede wszystkim północ Iranu. Szacunki, jaka jest wielkość tej diaspory, różnią się w zależności od tego, kto liczy – wg danych z irańskiego spisu powszechnego z 2016 ma to być około 17 mln osób, dane USA podają 13 mln Azerów, ale już Turcy i Azerbejdżanie (z Baku) podają 30 mln – wg tychże danych ma to być aż 38% społeczeństwa irańskiego. 

Oficjalnie Azerbejdżanie w Iranie są dobrze zintegrowani i nie narzekają na dyskryminację (tak wynika z raportu Departamentu Stanu z 2015 r.). potwierdzać to może fakt, że wielu z czołowych polityków i duchownych Iranu ma pochodzenie azerbejdżańskie, np. obecny Najwyższy Przywódca Iranu Ali Chamenei! 

Fakty jednak są takie, że Azerowie narzekają na brak możliwości nauki języka azerbejdżańskiego, zmiany nazw tureckich na perskie, aresztowania działaczy nacjonalistycznych, cenzurę prasy azerbejdżańskie itd. Stąd też od początku lat 90-tych XX wieku rozwijają się organizacje, które w różnym stopniu chcą się „separować”, zdobywać autonomię, walczyć o prawa Azerbejdżan. Pierwszą była prawdopodobnie „Narodowy Ruch Wyzwolenia Azerbejdżanu Południowego” z 1991; inne to np. „Organizacja Odrodzenia Narodowego Południowego Azerbejdżanu”, „Azerbejdżański Narodowy Front Islamski”, ”Partia Niepodległości Azerbejdżanu Południowego”. 

Iran oskarża Azerbejdżan (i Turcję), że aktywnie wspierają organizacje separatystyczne, w tym organizacyjnie, finansowo, itd. (i jest to prawda), a służby irańskie aktywnie ścigają i zwalczają separatystów, co jest bardzo negatywnie odbierane w Baku.

Morze Kaspijskie. Jak wiadomo, pod Morzem Kaspijskim znajdują się ogromne ilości ropy naftowej i gazu ziemnego, stąd przez wiele lat państwa nadmorskie walczyły o jak największy kawałek tego „tortu”. Azerbejdżan i Iran mają długą w tym zakresie historię sporów, napięć i incydentów, że tylko przypomnę zmuszenie w 2001 r. przez irańskie siły zbrojne zaprzestania przez statki badawcze „Geofizik-3” i „Alif Hajiyev” badań na wodach terytorialnych… Azerbejdżanu. 

W 2018 r. wszystkie państwa Morza Kaspijskiego, tj. Azerbejdżan, Rosja, Iran, Kazachstan i Turkmenistan podpisały, opracowywaną aż od 1996 roku, „Konwencję o statusie prawnym Morza Kaspijskiego”, bardzo szeroko i szczegółowo opisującą prawa i obowiązki, zakaz militaryzacji, warunki użytkowania, badania i eksploatacji Morza Kaspijskiego. Problem w tym, że Iran dotychczas nie ratyfikował tej Konwencji i nie weszła ona w życie.

Z punktu widzenia Iranu, problematyczna jest kwestia ustanowienia tzw. „prostych linii bazowych”, które miałyby być po prostu liniami podziału Morza Kaspijskiego. Linie te uzależnione są od kształtu linii brzegowej państwa. Teheran utrzymuje, że z uwagi na ten zapis (linia brzegowa Iranu jest najkrótsza), Iran znajduje się po prostu w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z pozostałymi państwami. Iran dostanie najmniej „tortu z gazem i ropą naftową”. Aby rozwiązać ten problem, utworzono Grupę Roboczą Wysokiego Szczebla ds. Morza Kaspijskiego i zaczęto opracowywać „Porozumienie w sprawie metodologii wyznaczania prostych linii bazowych na Morzu Kaspijskim”, ale po wielu spotkaniach, nie udało się dojść do porozumienia i przekonania Iranu. 

Azerbejdżan najgłośniej oskarża Iran, że brak porozumienia w sprawie Morza Kaspijskiego blokuje „wszechstronny rozwój współpracy” państw Morza. Ponieważ nie może rozpocząć eksploatacji bardzo bogatych złóż leżących na spornym terytorium.

Izrael. Przechodzimy do jednego z głównych powodów napięć – ścisła współpraca Azerbejdżanu z Izraelem (USA na razie pozostawmy). Iran z niepokojem obserwuje wysoką dynamikę współpracy azerbejdżańsko-izraelskiej, która rozwija się wyjątkowo dynamicznie od 30 lat i to w każdym aspekcie – militarnym, politycznym i gospodarczym (nie wchodząc w szczegóły – Azerbejdżan jest drugim dostawcą ropy naftowej do Izraela).

Szczególne zaniepokojenie w Iranie budzi współpraca wojskowa, która rozpoczęła się około roku 2004, doprowadzając siły zbrojne Azerbejdżanu do całkowitej modernizacji, nasycając je nowoczesną technologią, czego potwierdzeniem był konflikt z Azerbejdżanu z Armenią jesienią 2020 r. „Klasyczna”, jednak postsowiecka i uzależniona od broni rosyjskiej armia Armenii została „rozbita w pył” przez nowoczesną, posiadającą setki, tysiące nowoczesnej broni, w tym dronów, armię Azerbejdżanu. Rząd Nikola Paszynjana musiał się poddać i zaakceptować niekorzystne dla Armenii warunki, obawiając się, że dojdzie nie tylko do zajęcia Górskiego Karabachu, ale i „rdzennej” Armenii.

Teheran uznaje tak ścisłe związku Azerbejdżanu z Izraelem za bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa Państwa. I nie chodzi o zagrożenie ze strony Azerbejdżanu, bo w tym wypadku siły zbrojne Iranu nie ustępują Azerbejdżanowi.

Iran obawia się, że Azerbejdżan może się stać „bazą” Izraela na Kaukazie Południowym. „Bazą” do destabilizacji i ewentualnie ataku od północy na Iran. Teheran obawia się, że Izrael, który stworzył wokół Iranu „pas niestabilności” przeciągając na swoją stronę Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn i Kurdów, uczyni to samo z Azerbejdżanem. 

Niepokój wzbudził również wybuch wojny na Ukrainie, gdyż pojawiła się obawa, że w Azerbejdżanie powstaną bazy uchodźców dla Żydów z Ukrainy. Niepokój Iranu budzi również możliwość wykorzystywania Azerbejdżanu jako regionalnego centrum wywiadu Izraela, klasycznego – z wykorzystaniem agentów i dywersantów, ale również wywiadu radiowego i cybernetycznego. Jeśli dodamy do tego, że wg Teheranu, taka baza mogłaby być miejscem, z którego przeciwko Iranowi swoje działania realizowałoby USA, strach Ajatollahów można zrozumieć.

Dodajmy przy tym, że Azerbejdżan wielokrotnie potwierdzał, m.in. na szczeblu spotkań na najwyższym szczeblu, ale też np. w „Oświadczeniu Nachiczewańskim” ministrów spraw zagranicznych Azerbejdżanu, Turcji i Iranu z 7 marca 2012 r., że terytorium Azerbejdżanu nigdy nie będzie wykorzystywane „do wrogich działań przeciwko sobie”, ale w zmieniających się konstelacjach międzynarodowych, Teheran ma obawy.

Jak mogliście państwo przeczytać, pól napięć jest sporo. Czy władze Azerbejdżanu wykorzystają okazję i „podadzą rękę braciom z północnego Iranu”?

Nie. Prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew podobnie jak władze Armenii, zaniepokojony jest konfliktem irańsko-izraelskim grożącym destabilizacją i wybuchem wojny na całym Bliskim Wschodzie. „Azerbejdżan nie jest częścią tego konfliktu” – oświadczył MSZ Azerbejdżanu, co oznacza, że władze Azerbejdżanu chcą utrzymywać dobre stosunki zarówno z Iranem, jak i Izraelem. 

Mimo, iż Prezydent Azerbejdżanu nie wypowiedział się publicznie, zdaniem ekspertów Ilham Alijew nie chce wojny z Iranem i nie popiera izraelskich ataków na Iran. (...)

Co więcej, Minister Spraw Zagranicznych Azerbejdżanu Dżejhun Bajramow w rozmowie z szefem resortu spraw zagranicznych Iranu Abbasem Araghchim, zapewnił, że terytorium Azerbejdżanu nigdy nie zostanie wykorzystane przez żadne państwo do ataków na Teheran. 

centrumrosja.com

Można spotkać głosy, że wręcz przeciwnie, że wojna i upokorzenie przesunęły centrum irańskiej władzy ku twardogłowym mundurowym z Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Takim, którzy z większym prawdopodobieństwem pójdą ścieżką dalszej konfrontacji?

Jak najbardziej jest to możliwe, ale nie widziałbym Iranu przekształcającego się w państwo całkowicie kontrolowane przez dyktaturę wojskowych jak Egipt czy Pakistan. Szczerzę wątpię, aby strażnicy wystąpili otwarcie przeciw szyickiemu klerowi, formalnie sprawującemu przywództwo. W Korpusie kierują wciąż ludzie, którzy walczyli za sprawę nowego systemu jeszcze podczas samej rewolucji, a do tego dzisiaj na tych samych średnich i niższych szczeblach są ich dzieci. Przy czym ta organizacja i tak już ma ogromne wpływy w Iranie. Kontroluje praktycznie każdą gałąź gospodarki, która jest dochodowa, albo strategicznie ważna. Na tym między innymi polega problem z reformami lub ewentualną transformacją tego kraju. Ci ludzie z własnej woli nie oddadzą takiej władzy i takich pieniędzy. Z kolei bez ich odsunięcia od władzy i gospodarki nie są możliwe jakieś realne reformy. Dlatego zgoda, że ich rola najpewniej jeszcze bardziej wzrośnie. Może powstanie coś w rodzaju modelu państwa pretoriańskiego, czyli pod dominującym wpływem organizacji chroniącej formalną władzę. W Iranie stale funkcjonuje równolegle Korpus Strażników i regularne siły zbrojne nazywane Artesz. Dodatkowo pod tą pierwszą organizację podlega liczna paramilitarna organizacja Basidżów, skrzyżowanie naszych PRL-owskich ORMO i ZOMO, która raz szybciej, raz wolniej, ale od lat jest w stanie zdławić kolejne fale społecznego niezadowolenia.

Teraz żadnej nie widać. Militarna klęska nie wywołała ludowego buntu. Co by musiało się stać, żeby ten reżim się zawalił?

Przed wojną byłem zdania, że on nie przetrwa sukcesji po obecnym ajatollahu, najwyższym przywódcy duchowym, Alim Chameneim. Ma 86 lat. Napięcia wewnętrzne pomiędzy różnymi frakcjami w reżimie byłyby wtedy za duże. Od 2020 roku, kiedy na rozkaz Trumpa USA zabiły generała Korpusu Kassema Solejmaniego, irańskim władzom właściwie wszystko szło źle. Najpierw tamten policzek, a zaraz potem naprawdę fatalne zarządzanie kryzysem pandemicznym COVID. Przespali potem szansę na wynegocjowanie jakiegoś porozumienia z bardziej ugodową administracją Joe Bidena, albo z drugiej strony dwustronnego traktatu z będącą w trudnej sytuacji Rosją. Na dodatek od 2023 r. doszło rozbicie przez Izrael Hamasu i Hezbollahu, które miały być jednym z filarów oporu w potencjalnej wojnie z Izraelczykami...

Jednak teraz, po otwartej wojnie nie mam już takiej pewności. To znaczy, ten reżim upadnie i o tym jestem przekonany, ale teraz wygląda, że upadnie później niż wcześniej. Kwestia sukcesji miała bowiem zostać rozstrzygnięta pod izraelskim ogniem i rzekomo są już trzej wyłonieni faworyci, którzy pozostają ciągle w ukryciu. Reżim na pewno będzie musiał się w jeszcze większym stopniu opierać na represjach wewnętrznych, ale rzeczywiście będzie teraz bardziej skonsolidowany, bo wszystkie jego filary zostały osłabione i muszą bliżej współpracować. Nie zlikwiduje to całkowicie napięć i problemów wewnętrznych, ale je może przygasić.

gazeta.pl

Eskalacja konfliktu izraelsko-irańskiego spowodowała spore zaniepokojenie, zarówno wśród społeczeństwa, jak i wszystkich środowisk politycznych Armenii, czyli wśród kręgów rządzących, jak i opozycji. W tym wypadku Ormianie zaniepokojeni są atakiem na Iran.

Aby uzmysłowić sobie, jak istotne w polityce zagranicznej Armenii są stosunki z Iranem należy cofnąć się do przynajmniej do końca istnienia ZSRR, gdy pod koniec lat 80-tych XX wieku rozpoczęły się Związku Sowieckim procesy separatystyczne i niepodległościowe. To jest okres, gdy aktywnie rozpoczęła się walka Ormian o Górski Karabach – 20.02.1988 r. delegaci Nagorno-Karabachskiego Obwodu Autonomicznego przyjęli rezolucję o przyłączeniu regionu do Armeńskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Rozgorzał aktywny spór, a następnie otwarta wojna z Azerbejdżanem, który uważał to terytorium za integralną część Azerbejdżańskiej SRR. W efekcie tego sporu Armenia znalazła się z trzech stron otoczona przez Państwa jej nieprzyjazne – Turcję od Zachodu i Azerbejdżan od Wschodu oraz Gruzję od Północy, z którą stosunki były dosyć złożone i niejednoznaczne przez wiele pierwszych lat istnienia niepodległych Armenii i Gruzji, m.in. przez separatyzm ormiańskiej mniejszości w gruzińskim regionie Samcche-Dżawachetii (Ormianie stanowią tam ponad 50% mieszkańców), udziału Ormian po stronie Abchazów w wojnie z początków lat 90-tych XX wieku (do dzisiaj Gruzini oskarżają Ormian z Batalionu im. Bagramiana o ludobójstwo i zbrodnie wojenne) itd.

A Armenię na początku lat 90-tych XX wieku trapiły same katastrofy, zaś Ormianie lata 1992-1995 nazywają „ciemnymi latami”. Zaczęło się od tragicznego w skutkach ogromnego trzęsienia ziemi w północnej Armenii 7 grudnia 1988 r. Zginęło ponad 25 tys. osób, dziesiątki tysięcy rannych i kalek, zaś bez dachu nad głową zostało ok. 520 tys. osób, 1/6 populacji Armenii. Straty oszacowano na ówczesne ok. 17 mld USD (wg obecnych przeliczeń – około 80 mld USD). Następnie, po rozpoczęciu konfliktu z Azerbejdżanem doszło do ogromnego kryzysu gospodarczego, braku energii elektrycznej, izolacji gospodarczej i handlowej. Do dzisiaj Armenia po tych „ciemnych latach” w wielu aspektach jeszcze się rozwojowo i gospodarczo nie podniosła.

I tu warto zauważyć, że właśnie w tych latach Iran był jedynym w zasadzie Państwem poprzez które trafiała do Armenii zarówno pomoc humanitarna, jak i surowce i towary. Ormianie do dzisiaj granice z Iranem nazywają „drogą życia”.

Z punktu widzenia Armenii, jej relacje z Iranem stały się kluczowe po wybuchu wojny z Azerbejdżanem w 2020 roku, czego efektem było pozbawienie Armenii ochrony ze strony Rosji. W konflikcie armeńsko-azerbejdżańskim Iran nie stanął jednoznacznie po stronie żadnego z tych państw, ale wielokrotnie jasno formułował, że nie zgodzi się na żadne zmiany graniczne w regionie. Początkowo to stanowisko dotyczyło w ogóle „zmian terytorialnych”, czyli przejścia Górskiego Karabachu pod kontrolę Azerbejdżanu – Iran nie był zainteresowany przedłużenia granicy irańsko-azerbejdżańskiej o granice tego właśnie regionu. 

Gdy jednak Azerbejdżan przejął pod kontrolę Górski Karabach, cała energia dyplomatyczna Teheranu ukierunkowana została na zachowanie bez zmian południowej granicy właściwej Armenii. Z tym wiąże się sprzeciw wobec inicjatywy Baku związanej z tzw. „korytarzem Zangezurskim”, czyli utworzenia połączonego korytarza transportowego (drogi, koleje) i „energetycznego” (rurociągi, linie energetyczne), łączącego właściwy Azerbejdżan z enklawą Nachiczewańską i dalej z Turcją. Utworzenie tego korytarza wynika z porozumienia Putin-Paszynjan-Alijew z 10 listopada 2020 r., jednakże jest jednym z najbardziej nie do przyjęcia przez społeczeństwo Armenii. 

Początkowo zakładano, że korytarz miałby być „eksterytorialny”, czyli pod kontrolą de facto Azerbejdżanu i Rosji (której posterunki policyjno-wojskowe miały zapewniać realizację umowy i gwarantować Erywaniowi, że Azerbejdżan nie zajmie tego terytorium na własność). Po zaangażowaniu się Rosji na Ukrainie i wycofaniu jednostek „pokojowych” z Górskiego Karabachu i zmniejszenia rosyjskiej obecności wojskowej w całej Armenii, ta „gwarancja” upadła. 

Ormianie obawiają się więc, że realizacja tego punktu doprowadzi do utraty całych regionów Syunik oraz Vayots Dzor, które są przez Azerbejdżan nazywane jednym określeniem Zangezur. Stąd w Armenii istnieje ogromna obawa, że wykorzystując obecne osłabienie Iranu, Azerbejdżan może podjąć działania militarne celem zajęcia tych ziem, a Armenia nie ma obecnie siły, aby je obronić i nie ma żadnych sojuszników, którzy mogliby jej realnie pomóc.

Dla Iranu utrata tego połączenia z Armenią to również byłaby ogromna strata geopolityczna. Region Syunik to jedyne lądowe połączenie Iranu z tworzoną przez Rosję Euroazjatycką Wspólnotą Gospodarczą, poprzez którą Teheran planuje dostawy do państw Azji Centralnej i Europą. Na tym terytorium ma powstać korytarz transportowo-energetyczny „Północ-Południe” (Iran-Armenia-Gruzja-Rosja), poprzez który Iran planuje dostawy swoich surowców i towarów do wymienionych części Europy i Azji, a z drugiej strony ma to być umożliwienie Armenii łatwy dostęp do regionu Zatoki Perskiej.

Warto przy tym dodać, że z punktu widzenia obrotów handlowych Armenii i Iranu ( z wyłączeniem surowców energetycznych), zablokowanie Zangezuru dla Armenii nie miałaby może większego znaczenia – strukturalnie transport ładunków spożywczych, budowlanych, konsumpcyjnych i innych z Iranu do Armenii nie jest zbyt duży. Ale jeżeli chodzi o surowce, to już ma ogromny wpływ.

„Zangezur” ma ogromne znaczenie dla realizowanej od lat pomiędzy Iranem i Armenią wymiany barterowej – „gaz za energie elektryczną”, zgodnie z którą Armenia przekazuje Iranowi 3 kWh energii elektrycznej za każdy 1 m3 gazu (Armenia posiada nadwyżki energii z elektrowni atomowej Metsamor niedaleko Erywania).

Sprawa staje się już obecnie na tyle niebezpieczna dla Armenii, że w wyniku izraelskiego ataku na Iran, produkcja na największym w Iranie złożu gazowym „South Pars” została zawieszona, a to może bezpośrednio zagrozić wymianie barterowej i pozbawić Armenię znacznego udziału gazu irańskiego w jej rynku. A poza Iranem wśród dostawców do np. elektrociepłowni  jest tylko Rosja… 

Dodajmy jeszcze, że z Iranu na rynek armeński trafia również wersja skroplona – propan, na którym oparty jest praktycznie cały transport w Armenii (98% samochodów jeździ na gazie, w przeważającej większości właśnie na propanie, nieduża ilość na metanie). I tu znowu, w zasadzie pozostałaby tylko Rosja jako dostawca. Co spowoduje nieaktualność armeńskiego planu dywersyfikacji dostaw surowców z różnych kierunków i uniezależnienia się od monopolistycznej roli Rosji.

Zmniejszenie ilości dostaw surowców energetycznych, a z Iranu oprócz gazu Armenia sprowadza również olej napędowy i benzynę, spowoduje bez wątpienia duży wzrost cen na te surowce, wpłynie na inflację w Armenii, zmniejszy stabilność ormiańskiego systemu energetycznego, ograniczy jego „margines bezpieczeństwa”, ale też zagrozi budowie trzeciej linii przesyłowej gazu (planowanej do zwiększenia barteru) i wyżej wymienionemu projektowi „Północ-Południe”. 

Jak wynika z powyższych rozważań, z uwagi na zagrożenie dla integralności terytorialnej Armenii, rząd tego Państwa, jak i społeczeństwo powinno być po stronie Iranu. I tak jest w rzeczywistości. 

(...)

Bo niezależnie od prozachodniej obecnie polityki Erywania, Armenia w ostatnich miesiącach stawała się sojusznikiem strategicznym Iranu. A w społeczeństwie ormiańskim istnieją obawy, że rozwój współpracy Armenii z Iranem skomplikuje relacje Erywania z Zachodem. 

Przypomnijmy tylko 3 sytuacje, które nie spodobały się Waszyngtonowi – lipiec 2024 – podpisanie umowy o wartości 500 mln USD na irańskie dostawy dronów Shahed i zaawansowanych systemu obrony powietrznej; kwiecień 2025 – realizacja wspólnych ćwiczeń wojskowych przy granicy irańsko-ormiańskiej; maj 2025 – podpisanie Memorandum o porozumieniu w sprawie współpracy wojskowej między dwoma krajami. To mocno zaniepokoiło administrację USA i nie wykluczone, że Biały Dom będzie naciskał na Armenię w celu ograniczenia współpracy z Teheranem, zwłaszcza w zakresie wojskowym. 

Tu pojawia się zapewne u czytelnika pytanie, dlaczego Erywań, wzorem Zachodu, nie stoi po stronie Izraela? 

I tu sytuacja jest bardzie skomplikowana. Bo o ile stosunki dyplomatyczne Izrael i Armenia nawiązały w 1991 roku, to do dzisiaj oba Państwa nie otworzyły nawzajem u siebie Ambasad. W latach 1993-2007 Ambasador Izraela w Erywaniu rezydował w Tbilisi (potem już w Jerozolimie), zaś Ambasador Erywania rezydował jakoby w Jerozolimie, ale na stałe przebywał w Erywaniu.

Sytuacja szła w ostatnich latach ku unormowaniu – w 2019 roku Ambasador Izraela w Armenii Eliav Belocerkowski (z rezydencją w Jerozolimie) przybył do Erywania i spotkał się z Prezydentem Armenem Sarkisjanem, wręczył mu listy uwierzytelniające i zapowiedział rezydowanie w Erywaniu. Ormianie wyszli naprzeciw tej inicjatywy i już kilka dni później ogłosili, że ich Ambasador zamieszka w Tel Awiwie. Proces ratyfikacji po stronie ormiańskiej ruszył i…. we wrześniu 2020 roku sprawa upadła po wyjścia na jaw, że Izrael sprzedawał Azerbejdżanowi nowoczesną broń, której Azerowie używali przeciwko Ormianom w wojnie o Górski Karabach. Stosunki zostały ograniczone – Armenia wycofała swojego Ambasadora, zaś szereg polityków Ormiańskich najwyższego szczebla oskarżyło Izrael o udział w „ludobójstwie Ormian”.

Warto dodać, że w stosunkach ormiańsko-izraelskich w pierwszej dekadzie po nawiązaniu stosunków dyplomatycznych, to strona Ormiańska była bardziej aktywna i to jej prezydenci odwiedzali Izrael (1995 – Lewon Ter-Petrosjan, 2000 – Robert Koczarjan, 2005 – Serż Sarkisjan), ale co ciekawe Izrael bardzo niechętnie się tym chwalił na świecie i przekazów medialnych z tych wizyt zbyt wielu nie było (może oprócz grupowego zdjęcia Lewona Ter-Petrosjana, który uczestniczył w pogrzebie Premiera Icchaka Rabina). 

Powodów było sporo, ale wymieńmy kilka:

Po pierwsze – przez wiele lat ważniejsze dla Izraela były wojskowe i gospodarcze stosunki z Turcją (a następnie Azerbejdżanem), a nie z antyturecką Armenią. 

Po drugie – właśnie z powodu bardzo dobrych kontaktów Armenii z Iranem, naturalnym wrogiem Izraela. 

Po trzecie – Izrael stoi na stanowisku wyjątkowości Holokaustu w historii świata, tymczasem Erywań chce, aby Izrael uznał Ludobójstwo Ormian w Imperium Osmańskim, które wg Ormian było pierwszym „klasycznym” ludobójstwem w historii świata, na co Izrael nigdy się nie zgodzi. 

Po czwarte – powszechne wsparcie dla Palestyńczyków przez Ormian. 

Po piąte – konflikty, jakie mają miejsce w diasporą Ormiańską w Jerozolimie (temat na tyle szeroki, że nie czas i nie miejsce).

I dlatego pomiędzy Izraelczykami, a Ormianami, którzy przez wiele lat nazywali siebie w propagandzie „Izraelem na Kaukazie”, a sąsiednie narody nazywały Ormian  „Żydami Kaukazu”, do dobrych stosunków daleko. 

centrumrosja.com

Spowolnienie gospodarcze w Rosji intensyfikuje rywalizację o zasoby państwowe i wywołuje spory o priorytety prowadzonej polityki. Potwierdza je polemika dotycząca stanu gospodarki, do jakiej doszło w trakcie petersburskiego Forum. Podczas publicznego panelu Maksim Rieszetnikow, minister rozwoju gospodarczego, stwierdził m.in., że kraj znajduje się na „krawędzi recesji”. Przeciwstawne zdania zaprezentowali pozostali paneliści – szefowa CBR i minister finansów mówili o trwającym obecnie okresie „chłodzenia” gospodarki i „wyjściu ze stanu przegrzania”. Nabiullina powtórzyła swoją tezę, po raz pierwszy sformułowaną w lipcu 2024 r., że Rosja wyczerpała już dotychczasowe zasoby umożliwiające rozwój gospodarczy. Z krytycznymi ocenami kontrastowała optymistyczna diagnoza sytuacji gospodarczej i jej dalszego rozwoju przedstawiona przez Putina podczas sesji zamykającej Forum, który wspomniał przy okazji o odmiennych opiniach, obracając całą sytuację w żart.

Rozbieżności te ujawniają wzajemnie sprzeczne interesy, którymi kierują się zarządzający poszczególnymi częściami tzw. bloku ekonomicznego rządu. Dla CBR utrzymanie odpowiednio wysokich stawek procentowych jest kluczowe w walce z inflacją, m.in. poprzez wzmocnienie waluty i ograniczenie popytu. Mocny rubel jest natomiast przeszkodą z perspektywy konieczności bilansowania budżetu w warunkach rekordowego wydatkowania środków, co stanowi priorytet ministra finansów. Wysokie koszty kredytów ograniczają zaś aktywność firm – stąd surowa wypowiedź Rieszetnikowa.

Można zakładać, że konflikt o kształt polityki ekonomicznej Rosji będzie się nasilał ze względu na spowolnienie gospodarki (CBR przewiduje w br. wzrost PKB o 1–2%, podczas gdy w 2024 r. wyniósł on według oficjalnych danych 4,1%) i kurczenie się zasobów przy wciąż rosnących wydatkach powodowanych wojną. Dodatkowo negatywnym czynnikiem jest presja zewnętrzna w postaci niskich cen ropy, utrudniających bilansowanie budżetu (...).

Pomimo rosyjskich zapowiedzi ograniczony i niepubliczny udział amerykańskich firm na Forum wskazuje na brak szerszego zainteresowania z ich strony powrotem do FR na tym etapie. Zgodnie z wypowiedzią Kiriłła Dmitrijewa, szefa Rosyjskiego Funduszu Inwestycji Bezpośrednich i jednego z kremlowskich wysłanników na rozmowy z USA, w petersburskim wydarzeniu miało uczestniczyć „ponad 70” przedstawicieli amerykańskich firm, chociaż „wielu z nich” nie informowało o tym publicznie (sesja z ich udziałem została zamknięta dla mediów). Dmitrijew jeszcze w lutym zapowiadał powrót biznesu z USA do Rosji już w drugim kwartale br., co do tej pory nie nastąpiło. Jak stwierdził szef Amerykańskiej Izby Handlowej w FR w rozmowie z rosyjskimi mediami, obecnie nie ma „dużej kolejki” podmiotów wyczekujących powrotu na tamtejszy rynek, a realne zainteresowanie przejawiają „jedna–dwie firmy”. Sugeruje to brak istotnego postępu w odbudowywaniu współpracy gospodarczej pomiędzy Rosją a USA, a także głęboką rezerwę w kwestii ponownych inwestycji w FR ze strony amerykańskiego biznesu.

osw.waw.pl

Reporter zapytał Trumpa podczas konferencji prasowej na szczycie NATO 25 czerwca, czy możliwe jest, aby prezydent Rosji Władimir Putin miał ambicje terytorialne wykraczające poza Ukrainę, a Trump odpowiedział, że „to możliwe”. ISW od dawna ocenia, że ​​Rosja przygotowuje swoje wojsko i społeczeństwo na możliwy przyszły konflikt z NATO po zakończeniu wojny na Ukrainie, w tym poprzez przeprowadzanie reform wojskowych; integrowanie weteranów na wszystkich szczeblach rosyjskich władz lokalnych, regionalnych i federalnych; oraz ustalanie warunków retorycznych uzasadniających przyszłą agresję przeciwko NATO. ISW zauważył, że Kreml wykorzystuje tę samą retorykę, której użył przeciwko Ukrainie przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji w lutym 2022 r., aby zagrozić państwom NATO. Kreml wykorzystał również w szczególny sposób koncepcję „rodaków za granicą” — rosyjskojęzycznej ludności mieszkającej poza Rosją, którą Rosja twierdzi, że musi chronić — aby uzasadnić agresję przeciwko byłym państwom radzieckim w przeszłości. Kreml promował również koncepcję „Russkiego Miru” („Rosyjskiego Świata”) — amorficzną koncepcję ideologiczną i geograficzną, która obejmuje wszystkie dawne terytoria Rusi Kijowskiej, Królestwa Moskiewskiego, Imperium Rosyjskiego, Związku Radzieckiego i współczesnej Federacji Rosyjskiej, i którą Putin wykorzystuje do określania wszelkich terytoriów, którymi rządził lub twierdził, że rządził reżim rosyjski, jako „historycznych terytoriów” Rosji. Kreml ustalał warunki informacyjne, aby uzasadnić potencjalną agresję przeciwko Mołdawii i państwom bałtyckim, wykorzystując rzekomą potrzebę ochrony swoich „rodaków za granicą” i twierdzenie, że kraje te są częścią „Russkiego Mira” — te same narracje, których Kreml użył, aby uzasadnić pełnoskalową inwazję na Ukrainę w lutym 2022 r. Wypowiedzi Trumpa są zatem spójne z podstawową oceną ISW, że Rosja ma ambicje terytorialne wykraczające poza Ukrainę i będzie je nadal realizować, chyba że Putin zostanie zmuszony do ponownego rozważenia swojej teorii zwycięstwa.

Sekretarz stanu USA Marco Rubio słusznie stwierdził, że Rosja nie wykazała chęci kontynuowania negocjacji pokojowych. Rubio stwierdził w wywiadzie dla Politico opublikowanym 25 czerwca, że ​​Rosja próbuje „osiągnąć na polu bitwy to, czego [Rosja] żąda przy stole negocjacyjnym”, w tym „kontrolę nad pewnymi terytoriami”, ale zauważył, że ten cel będzie trudniejszy do osiągnięcia, niż Rosja obecnie sądzi. Rubio stwierdził, że Rosja poniosła ponad 80.000 ofiar śmiertelnych w akcji (KIA) od stycznia 2025 r., ale że Putin mimo to nadal „podsyca machinę wojenną” i że Rosja „nie wykazała chęci kontynuowania” negocjacji pokojowych. Oświadczenia Rubia są zgodne z ocenami ISW, że Rosja próbowała opóźnić proces negocjacji i przedłużyć wojnę w celu zabezpieczenia dodatkowych zdobyczy terytorialnych. Maksymalistyczne żądania negocjacyjne Rosji dotyczące terytorium Ukrainy, w tym znacznych obszarów, których Rosja obecnie nie okupuje, stanowią taktykę informacyjną mającą na celu wymuszenie ustępstw terytorialnych w celu zrekompensowania zysków, których Rosja nie może osiągnąć na polu bitwy. ISW nadal ocenia, że ​​Rosja nie jest skłonna do angażowania się w merytoryczne negocjacje w celu zakończenia wojny na Ukrainie w sposób, który nie będzie ustępstwem wobec maksymalistycznych żądań Rosji, które pozostały niezmienne od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji.

(...)

Ukraiński portal Kyiv Independent poinformował 24 czerwca, że ​​państwowa rosyjska fabryka Votkińsk zatrudniła 2500 pracowników, wybudowała nowe obiekty i sprowadziła specjalistyczny sprzęt produkcyjny w ramach wysiłków na rzecz rozszerzenia rosyjskiej produkcji pocisków balistycznych Iskander-M, pocisków manewrujących Iskander-K, międzykontynentalnych pocisków balistycznych (ICBM) Yars i Bulava, a prawdopodobnie także pocisków balistycznych Oreshnik od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. Kyiv Independent stwierdził, że analiza wewnętrznych operacji biznesowych zakładu pokazuje, że zakład pozyskiwał sprzęt produkcyjny od firm z ChRL, Tajwanu i Białorusi za pośrednictwem prywatnych rosyjskich pośredników. Kyiv Independent oświadczył, że nie jest jasne, ile ICBM produkuje obecnie fabryka w Wotkińsku, ale zauważył, że wewnętrzne dokumenty wskazują, że Rosja inwestuje w swój arsenał ICBM i że rosyjskie Ministerstwo Obrony (MoD) nakazało fabryce w Wotkińsku w marcu 2022 r. realizację kontraktu produkcyjnego na części do ICBM Buława o wartości 13 mln USD do 2024 r. Wysoki rangą urzędnik Głównego Zarządu Wywiadu Wojskowego Ukrainy (GUR) powiedział Kyiv Independent, że Rosja przygotowuje się do długiej wojny i gromadzi różne rodzaje pocisków. Kyiv Independent, powołując się na Królewski Instytut Usług Zjednoczonych (RUSI), oświadczył, że Rosja zwiększyła produkcję pocisków balistycznych Iskander-M z 250 w 2023 r. do 700 w 2024 r. i zauważył, że jego źródło w GUR zgadza się z oceną RUSI. Kyiv Independent poinformował, że otrzymał informacje wywiadowcze GUR na początku czerwca 2025 r., wskazujące, że Rosja zgromadziła około 600 pocisków balistycznych Iskander-M i 300 pocisków manewrujących Iskander-K — zapas, który wystarczyłby na około dwa lata, gdyby Rosja utrzymała obecne tempo ataków na Ukrainę. ISW niedawno zauważyło doniesienia wskazujące, że Rosja aktywnie rozszerza i gromadzi produkcję czołgów T-90M, a ekspansja i przyspieszenie rosyjskich zdolności produkcyjnych pocisków dodatkowo potwierdzają ocenę ISW, że Rosja pracuje nad rozszerzeniem swojej bazy przemysłu obronnego (DIB), prawdopodobnie w ramach przygotowań do przedłużającej się wojny na Ukrainie i potencjalnego rozszerzonego przyszłego konfliktu z NATO.

(...)

Siły ukraińskie prawdopodobnie przeprowadziły atak dalekiego zasięgu na rosyjskie przedsiębiorstwo przemysłu zbrojeniowego w obwodzie rostowskim 24 czerwca. Szef ukraińskiego Centrum Zwalczania Dezinformacji, porucznik Andrij Kowalenko, który często informuje o udanych ukraińskich atakach dronów, poinformował, że siły ukraińskie zaatakowały rosyjską fabrykę Atlant-Aero w Taganrogu w obwodzie rostowskim. Kowalenko poinformował, że fabryka Atlant-Aero specjalizuje się w produkcji kluczowych rosyjskich komponentów dronów bojowych i systemów sterowania, w tym dronów „Orion”, systemów walki elektronicznej (EW) oraz cyfrowej integracji dronów z widokiem z pierwszej osoby (FPV) i amunicji krążącej. Źródła rosyjskie opublikowały materiał filmowy z eksplozji w Taganrogu i twierdziły, że rosyjska obrona przeciwlotnicza odparła atak dronów w pobliżu Taganrogu i innych obszarów obwodu rostowskiego w nocy.

understandingwar.org

Ukraina ma za sobą ciężkie dni. Rosja używa przeciwko niej więcej dronów, bomb szybujących i pocisków manewrujących niż kiedykolwiek od początku wojny w lutym 2022 r. Na początku tego tygodnia w ciągu jednej nocy w wyniku ataków zginęło 26 cywilów, a 200 osób zostało rannych. W tej sytuacji można było oczekiwać, że podczas szczytu NATO w Hadze w środę — podobnie jak rok temu w Londynie — Wołodymyr Zełenski będzie miał wystarczająco dużo okazji, aby przedstawić swoje obawy i postulaty.

Prezydent USA Donald Trump zepchnął Zełenskiego na margines podczas szczytu NATO. Celem Trumpa jest przede wszystkim to, by niepotrzebnie nie drażnić władcy Kremla Władimira Putina i nie zagrozić politycznemu i gospodarczemu zbliżeniu między Moskwą a Waszyngtonem.

W związku z tym Ukraina została wspomniana w końcowej deklaracji szczytu jedynie jednym zdaniem: "sojusznicy potwierdzają swoje trwałe zobowiązania poszczególnych państw do wspierania Ukrainy, której bezpieczeństwo przyczynia się do naszego bezpieczeństwa".

Nie podjęto jednak żadnych nowych konkretnych zobowiązań finansowych wobec Kijowa, nie odbyło się również posiedzenie Rady NATO-Ukraina na szczeblu szefów państw i rządów, nie padły też żadne nowe obietnice zwiększenia wsparcia ze strony USA, na przykład w zakresie sankcji lub dostaw broni. Trump nie dał również do zrozumienia, że spełni prośbę Zełenskiego i sprzeda Kijowowi amerykańską broń.

Trump poświęcił jednak Zełenskiemu 50 min na dwustronne spotkanie. "Było bardzo miło, nie mogło być lepiej" — powiedział Amerykanin na konferencji prasowej po zakończeniu szczytu NATO. "Rozmawialiśmy o tym, jak osiągnąć zawieszenie broni i prawdziwy pokój" — wyjaśnił Zełenski. "Rozmawialiśmy o tym, jak chronić naszych obywateli" — dodał.

Trump natychmiast zaprzeczył: według jego informacji rozmowa z Zełenskim nie była konkretnie o zawieszeniu broni z Rosją.

Z punktu widzenia Zełenskiego szczyt NATO był rozczarowaniem. Europejczycy zrobili wszystko, co w ich mocy, aby Ukraina znalazła się w centrum uwagi w Hadze. Waszyngton jednak nie poszedł na ustępstwa. Przynajmniej europejskim przywódcom udało się osiągnąć to, że przyszłe wydatki na wsparcie militarne dla Kijowa będą w dużej mierze zaliczane do wydatków na obronność. Może to stanowić dodatkową zachętę do wspierania Ukraińców.

(...)

W Brukseli Zełenski jest mile widziany. Europejczycy są jedynymi sojusznikami, jacy mu pozostali. W tym roku zobowiązali się już do przekazania Ukrainie 35 mld euro (148 mld zł) nowej pomocy. 

(...)

Pod rządami Trumpa USA znacznie ograniczyły jednak swoje wsparcie. Nie ma nowych zobowiązań finansowych ani dostaw broni. Obecne dostawy zostały zatwierdzone jeszcze przez poprzednika Trumpa, Joego Bidena, i wygasają latem.

A co potem? Trump już dał do zrozumienia, że to koniec. 

(...)

Mówiąc wprost: dla Zełenskiego szczyt UE ma znaczenie decydujące, jest to szczyt, który zadecyduje o losie Ukrainy. Wysoki rangą dyplomata UE, który nie chciał ujawnić swojego nazwiska, ujął to w następujący sposób: "zdajemy sobie sprawę, że Europa będzie musiała zrobić więcej w przyszłości, ponieważ Amerykanie stopniowo wycofują się z zaangażowania".

To dyplomatyczny żargon, który brzmi racjonalnie i trzeźwo, ale stwierdzenie to miałoby ogromne konsekwencje — gdyby było wypowiedziane poważnie.

onet.pl\Die Welt

Trump ogłosił zwycięstwo, gdy kraje NATO zgodziły się przeznaczyć 5 proc. PKB na obronność do 2035 r. A inni sojusznicy odetchnęli z ulgą, gdy prezydent USA potwierdził zaangażowanie Ameryki w NATO — przynajmniej na razie.

To wszystko powody do świętowania: Stany Zjednoczone pozostają kluczowym członkiem sojuszu. Zobowiązanie Europy do zwiększenia wydatków oznacza, że z czasem rządy poszczególnych krajów przejmą znacznie większą odpowiedzialność za własną obronę, a NATO będzie w stanie lepiej odstraszać i, w razie potrzeby, odeprzeć zagrożenie militarne ze strony Rosji.

Jednak pomimo uścisków, szerokich uśmiechów i serdeczności nie można ignorować prawdziwych obaw i lęków, które obecnie całkowicie przeniknęły sojusz.

(...)

Chociaż w krótkim oświadczeniu uzgodnionym przez przywódców Rosja została nazwana "długoterminowym zagrożeniem", język ten jest znacznie łagodniejszy w porównaniu z zeszłorocznym oświadczeniem, w którym nazwano ją "najważniejszym i najbardziej bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa sojuszników". Trump zapytany wprost, czy zgadza się z twierdzeniem, że prezydent Władimir Putin jest "przeciwnikiem", uniknął odpowiedzi.

Wspólne postrzeganie zagrożenia stanowi sedno sojuszu wojskowego, a nieporozumienia dotyczące charakteru zagrożenia ze strony Rosji (a wcześniej Związku Radzieckiego) często prowadziły do kryzysów. Nigdy jednak wcześniej Stany Zjednoczone nie dążyły do bagatelizowania wyzwań militarnych ze Wschodu.

Te różnice w postrzeganiu zagrożenia mają również wpływ na politykę sojuszu wobec Ukrainy — kraju, który od ponad dziesięciu lat jest ofiarą agresji Rosji. Trump postrzega tę wojnę jako czysto "europejską sytuację" i zrezygnował z dość krótkotrwałych wysiłków na rzecz zakończenia konfliktu.

Jednak dla większości Europejczyków Ukraina i jej bezpieczeństwo są integralną częścią pokoju na ich kontynencie. I pomimo tego, że Trump zdecydowanie zamknął Kijowowi drzwi do NATO, sekretarz generalny Mark Rutte i inni przywódcy sojuszniczych państw twierdzą, że droga Ukrainy do członkostwa jest "nieodwracalna".

Europejscy członkowie sojuszu i Kanada zrozumieli, że nie mogą już liczyć na Stany Zjednoczone w kwestii bezpieczeństwa i obrony. Jak podkreślił w lutym sekretarz obrony USA Pete Hegseth: "Surowe realia strategiczne uniemożliwiają Stanom Zjednoczonym Ameryki skupienie się przede wszystkim na bezpieczeństwie Europy".

Co więcej, ogłaszając zwycięstwo w sprawie celu 5 proc., Trump dał jasno do zrozumienia, że Stany Zjednoczone nie będą się do niego stosować. — Od tak dawna wspieramy NATO — powiedział, zapytany o nowy wymóg. — Nie sądzę więc, że powinniśmy, ale uważam, że kraje NATO powinny to zrobić bez wątpienia.

onet.pl\Politico

USA ocaliły Izrael, a teraz ocalą izraelskiego premiera Benjamina Netanjahu, który został w poniedziałek wezwany do sądu - oświadczył w środę prezydent USA Donald Trump. Zaapelował o natychmiastowe unieważnienie toczącego się procesu korupcyjnego izraelskiego premiera.

"Byłem w szoku, gdy usłyszałem, że Państwo Izrael, które doświadczyło właśnie jednej z najwspanialszych chwil w historii i jest pod silną wodzą Bibiego Netanjahu, kontynuuje swoje absurdalne polowanie na czarownice wobec premiera czasów wojny!" - napisał Trump w serwisie Truth Social.

Dodał, że wraz z Netanjahu "przeszli razem przez piekło", walcząc z "silnym i wieloletnim wrogiem Izraela, Iranem". Pochwalił Netanjahu za jego "miłość dla niesamowitej Ziemi Świętej". Napisał, że premier Izraela to "wojownik" jak żaden inny w historii Izraela.

W wyniku tej walki - kontynuował Trump - wyeliminowano potencjalnie "jedną z największych i najsilniejszych broni nuklearnych na świecie".

"Walczyliśmy dosłownie o przetrwanie Izraela i nie ma nikogo w historii Izraela, kto walczył silniej albo bardziej kompetentnie od Bibiego Netanjahu" - napisał prezydent USA.

Mimo tego - zaznaczył Trump - Netanjahu został wezwany na poniedziałek do sądu, gdzie toczy się wobec niego proces korupcyjny. Trump ocenił, że sprawa jest "umotywowana politycznie".

"Takie polowanie na czarownice wobec człowieka, który oddał tak wiele, jest dla mnie nie do pomyślenia" - dodał. Wezwał do natychmiastowego unieważnienia procesu albo "uniewinnienia" premiera.

"To USA ocaliły Izrael i teraz to USA ocalą Bibiego Netanjuahu" - podsumował Trump.

Portal Times of Israel podkreślił, że nie wiadomo, do jakiej rozprawy odniósł się Trump. Przesłuchanie Netanjahu, które rozpoczęło się wcześniej w czerwcu, ma zostać wznowione po przerwie ogłoszonej w związku z wojną z Iranem.

PAP