Jacek Gądek: - Cyryl jednak był jakąś nadzieją? 10 lat temu był w Polsce z wizytą, potem spotkał się też z papieżem Franciszkiem.

Michał Klinger, biblista, teolog prawosławny i dyplomata: W 2012 r. był w Polsce i była to dość ważna wizyta - właściwie pierwsza taka zachodnia oficjalna wizyta Patriarchy Moskiewskiego w Polsce, czy wręcz na Zachodzie. Przyjechał na zaproszenie katolickiego Episkopatu Polski. Przygotowania do niej trwały bardzo długo.

- Z jakim przekazem przyjechał Cyryl?

Chodziło o poważne rzeczy takie jak pojednanie wobec win z przeszłości - o Katyń i potraktowanie jeńców rosyjskich po wojnie bolszewickiej. W dokumentach była też jednak łyżka dziegciu, że oto oba Kościoły będą się wspierać i walczyć przeciwko - jednym tchem - eutanazji, aborcji, terroryzmowi, ludobójstwu, homoseksualności, zniszczeniu wartości tradycyjnej rodziny.

W polskim Kościele to się podobało, a Cyrylowi taka wymowa wizyty była bardzo potrzebna.

- Bo?

On ma dwa skrzydła swojej Cerkwi, a znacznie silniejsze jest to skrajnie konserwatywne. Ma też trochę postępowej rosyjskiej inteligencji, która takim związkom z Zachodem przyklaśnie. Z tego spotkania w Polsce niestety też niewiele wynikło. Ale była jedna ważna konsekwencja: Cyryl potem spotkał się z Franciszkiem. W bezprecedensowych okolicznościach - na lotnisku w Hawanie. Chodziło zapewne o to, aby nie wytworzyć żadnych okoliczności sakralnych. Inaczej "ortodoksi" mogliby Cyryla oskarżyć o to, że się modlił z - ich zdaniem - heretykiem Franciszkiem.

- To jest to "konserwatywne" skrzydło wiernych rosyjskiej Cerkwi?

Tak, to rzesza ludzi pogrążonych w zabobonie, doszukujących się znaków "na niebie i ziemi", wcale nie tylko białobrodych starców, ale i licznych przedstawicieli różnych elit, ludzi przekonanych, że zło jest na szatańskim Zachodzie. Według mojego rozeznania, jest to też znaczna część elity intelektualnej i artystycznej Rosji. Bodźcem ich postawy antyzachodniej wydaje się być resentyment, uraza bycia niezrozumianymi, pouczanymi z Zachodu. Cerkiew, dodatkowo ożywia banalne, puste merytorycznie "mądrości" historyczne, historiozoficzne.

- Czyli?

Dla przykładu: w pierwszych dniach wojny w Moskwie w jakimś centrum duchownej formacji prawosławnej sfilmowano spotkanie o wojnie w Ukrainie. Brodaci mnisi mówili, że wszystko jest jasne: najpierw Żydzi odpadli, bo nie przyjęli Jezusa, potem odpadli Grecy przyjmując unię z katolikami, a katolicy oczywiście odpadli jako heretycy, a kto został przy prawdziwej wierze? Tylko święta Ruś i teraz cały świat mobilizuje swoje siły, aby na tę świętą Ruś uderzyć, "ale my się temu zgniłemu Zachodowi nie damy".

To aktualnie jest niestety masywny obraz współczesnej mentalności w Cerkwii moskiewskiej. Jeśli przedtem Cyryl musiał jakoś to skrzydło - ten ciemnogród - usatysfakcjonować, to wraz z wybuchem wojny z taką ideologią w tle, staje się to współudziałem w zbrodni.

- Co tak w istocie łączy Cyryla i Putina?

Wbrew temu, co się potocznie w Polsce sądzi, uważam, że niewiele więcej niż banalna sprawa: oto niestety każdy Kościół lubi wpływy, moc, swoje przywileje i ma skłonność do podlizywania dowolnej władzy, by je uzyskać. Kościoły też lubią bogactwo i luksusy.

- A Cyryl jest milionerem? Handlował ponoć papierosami.

Oczywiście, na pewno jest bardzo bogatym człowiekiem. Ale sądzę, że nie o prywatne majątki tu chodzi. Te łatwo ocenić moralnie. Zło korupcji ukrywa się głębiej. Chodzi o bogactwo instytucji Kościoła czy Cerkwi. Wtedy bez wstydu już mówi się o słusznie pozłacanych świątyniach, odbudowywaniu historycznych cerkwi i budowaniu wciąż nowych.

Ten mariaż Kościołów i władz jest powszechny i zadawniony. W przypadku Cerkwi i władzy państwowej w Rosji ostatnio zaczął się niby niewinnie, bo trwa od czasu poprawy stosunków kościelno-państwowych w czasie II wojny światowej. Cerkiew, jak wszędzie indziej, poszerza swe przywileje, zarabia i korzysta, więc teraz się boi, żeby nic nie stracić. Taki bogacz nie pójdzie za Chrystusem, szczególnie w czasie próby.

- Agent Kremla?

Cyryl obecnie jest jak agent wpływu. Od zawsze chciał robić karierę, jeździć po świecie, być przyjmowanym, cieszyć się prestiżem i odgrywać jakąś rolę. Chciałby, ale szczególnie ostatnie dni pokazały, że jest tylko atrapą lidera, a wokół niego jest pewnie dużo agentów i podstawionych przez Kreml ludzi. Cyryl zna nieźle Zachód, bo jeszcze w czasach Leonida Breżniewa tam jeździł, bywał w Watykanie. A jak ktoś w Związku Sowieckim jeździło na Zachód, to tylko za zgodą służb.

- W materiałach KGB funkcjonuje jako agent "Michajłow".

Oczywiste jest to, że miał kontakty ze służbami sowieckimi i rosyjskimi, bo bez tego nigdzie by nie pojechał. Należał do sprawdzonych ludzi reżimu. Obecnie z tego może wynikać co najwyżej to, że są na niego jakieś haki. Ale gdyby miał silniejszy charakter, to w obecnym czasie próby mógłby zrobić coś dobrego. Niestety coraz bardziej się pogrąża.

- Jaka zatem jest obecna relacja Cyryla z reżimem Putina?

Otóż teraz to bardziej Putin Cyryla, bo gdyby nagle patriarcha moskiewski zrobił jakiś spektakularny gest sprzeciwu wobec wojny w Ukrainie, to Putin miałby kłopot. Putin mógłby Cyrylowi narobić problemów, a nawet - choć to byłoby trudne - doprowadzić do odwołania go przez Synod.

Ale to byłby dalszy kłopot Kremla. Musimy bowiem zdać sobie sprawę, że reżim Kremla, jak każdy system totalitarny potrzebuje wzniosłej symboliki i silnych form niosących ideologię. Jest ona w Rosji obecnie silnie tradycyjno-narodowa. Ponieważ ideologia sowiecka została rozmontowana, czego Putin jawnie żałuje, pozostaje jedynie medialna siła "prawosławia" z jego - przecież naprawdę pięknymi - złoceniami, muzyką, brodami.

- Jaki gest mógłby Cyryl jednak wykonać? Skoro wojna idzie nie po myśli Kremla, to może się w którymś momencie odważy.

Niektórzy duchowni Cerkwi jednak protestują przeciwko wojnie. Znany przypadek tuż pod bokiem Cyryla, to taka mała cerkiewka pod miastem Kostroma, gdzie proboszcz o. Jan Burdin, i wikariusz o. Jerzy Edelstein (zwracam uwagę na te inteligenckie nazwiska), w kazaniu do wiernych w niedzielę 6 marca, a także na stronie internetowej parafii, stwierdzili, że: "my chrześcijanie, nie możemy stać z boku, gdy brat zabija brata. Nie powtarzajmy zbrodni tych, którzy z zadowoleniem przyjęli działania Hitlera 1 września 1939 r. Nie możemy wstydliwie zasłaniać oczu i nazywać czarnego białym, złego dobrem, powtarzając, że Abel prawdopodobnie też prowokował swojego brata. Krew mieszkańców Ukrainy pozostanie na rękach nie tylko rządzących Federacją Rosyjską i żołnierzy, którzy wykonują ich rozkazy. Ich krew będzie na rękach nas wszystkich, którzy spróbowali tę wojnę przemilczeć" (cyt. za Aleteia.org). To fantastyczny tekst.

Ledwo skończyła się msza, a już czekała suka sił bezpieczeństwa. Ks. Jan Burdin został aresztowany i grozi mu 15 lat, bo tyle zakłada nowy dekret Putina za słowa prawdy o wojnie w Ukrainie.

gazeta.pl

W opublikowanym nagraniu słychać głosy kilku osób. Jeden z rosyjskich żołnierzy, którego głos został zarejestrowany, zadzwonił do swojej partnerki lub innej bliskiej mu kobiety. Mężczyzna w rozmowie chwali się, że dzień wcześniej strzelał do samochodu. Jego rozmówczyni reaguje entuzjastycznie.

- Strzelaj do skur***. [...] Pier*** ich, jeb*** narkomani i naziści — mówi kobieta.

Inny mężczyzna opisuje, jak zdobywa łupy wojenne. — Mam dla ciebie dwa płaszcze z norek, a dla Daszy (imię rosyjskie) płaszczyk z lisa polarnego — mówi.

Na nagraniu słychać także głos mężczyzny, który pyta: "Nie będzie Coca-Coli?". Kiedy słyszy, że nie będzie, odpowiada, że przynajmniej przywiezie do domu duży telewizor za 70 tys. (prawdopodobnie rubli, co w przeliczeniu wynosi około 2,7 tys. zł — red.).

Rozemocjonowana kobieta, do której zadzwonił jeden z żołnierzy, pyta, co na to jego dowódcy. W odpowiedzi słyszy tylko, że oni też zabierają przeróżne dobra. Kolejny cieszy się, że zrabował maszynkę do mięsa, która przyda mi się w domku letniskowym.

Jeden z żołnierzy opowiada też o Ukraińcach (nie wiadomo, czy chodzi o cywili, czy o wojskowych), którzy wyszli naprzeciw jego oddziału.

— Zatrzymaliśmy ich, rozebraliśmy do naga i przeszukaliśmy ubrania. Musieliśmy ich zabić w pobliskim lesie, inaczej zdradziliby nasze pozycje i dostalibyśmy się pod ostrzał artyleryjski — tłumaczy mężczyzna.

onet.pl

30 listopada 1939 (bez wypowiedzenia wojny) ZSRR dokonał agresji zbrojnej na Finlandię siłami 23 dywizji (450 tys. ludzi), które szybko osiągnęły linię Mannerheima. Agresja rozpoczęła się od bombardowania Helsinek, Viipuri i pięćdziesięciu innych miast fińskich przez lotnictwo sowieckie (Wojenno-Wozdusznyje Siły), ze zniszczeniami i stratami wśród ludności cywilnej. Szczególnie bombowce DB-3 lotnictwa morskiego Floty Bałtyckiej dokonały nalotu na port w Helsinkach, lecz z uwagi na złą widoczność i słabe wyszkolenie bomby upadły na dzielnice mieszkaniowe, zabijając 91 osób i raniąc około 240. Między 2 a 19 grudnia działania lotnictwa zostały wstrzymane z uwagi na pogodę, przy tym dowództwo radzieckie, z uwagi na negatywny efekt propagandowy, zakazało dalszych nalotów na miasta.

Równolegle do inwazji został utworzony przez ZSRR fiński rząd marionetkowy (składający się z przebywających w ZSRR fińskich komunistów). Jego istnienie ogłoszono 1 grudnia 1939 r. pod szyldem Fińskiej Republiki Demokratycznej w pierwszym okupowanym mieście na granicy – Terijoki, na jego czele stanął Otto Kuusinen. FRD obejmować miała połączone terytorium Finlandii i Karelskiej Autonomicznej SRR. Natychmiast stał się jedynym rządem fińskim uznawanym przez ZSRR i miał stanowić narzędzie do podboju i sowietyzacji kraju. ZSRR głosił, że nie prowadzi wojny z Finlandią, tylko udziela pomocy władzom Fińskiej Republiki Demokratycznej przeciw reakcyjnym oddziałom Mannerheima. Rząd marionetkowy Kuusienena miał też oddziaływać propagandowo na morale żołnierzy fińskich o przekonaniach komunistycznych. Socjaldemokratyczna Partia Finlandii była natomiast częścią koalicji rządowej w 1939, a jej przywódca były premier Väinö Tanner – ministrem spraw zagranicznych Finlandii w okresie wojny zimowej. Cele postawione przed rządem Kuusinena wobec fińskiego oporu nie zostały osiągnięte. Fińska Republika Demokratyczna istniała do 12 marca 1940 r., kiedy to wobec utraty racji bytu została włączona do Karelskiej Autonomicznej SRR, która 31 marca 1940 została przekształcona w Karelsko-Fińską SRR.

(...)

W obliczu narastającej groźby interwencji brytyjsko-francuskiej, a także żywionej przez Stalina obawy, że dojdzie do odwrócenia przymierzy i dołączenia Niemiec do ewentualnej koalicji antyradzieckiej, władze ZSRR zdecydowały się na zakończenie konfliktu. O obawach żywionych w stosunku do państw zachodnich świadczy też fakt zwrotu Finlandii rejonu Petsamo z bogatymi złożami niklu, na eksploatację których koncesję posiadała firma kanadyjska. W nocy z 12 na 13 marca 1940 w Moskwie ustalono warunki traktatu pokojowego i podpisano go. Finlandia straciła 35 tys. km² swego terytorium (a więc więcej niż utraciła do tej pory w wyniku działań zbrojnych), a 430 tys. ludzi utraciło dach nad głową. Ludność scedowanego na rzecz ZSRR terytorium Finlandii, w tym mieszkańcy miasta Viipuri, opuściła przekazane ZSRR tereny, nie chcąc znaleźć się pod władzą sowiecką – ZSRR otrzymał w konsekwencji tereny fińskie bez zamieszkującej jej ludności (12% populacji Finlandii). W wyniku działalności lotnictwa sowieckiego życie straciło 826 osób cywilnych. Armia fińska straciła 22.849 ludzi (zabitych i zaginionych) i 43.557 rannych (z których 10 tys. pozostało do końca życia inwalidami) oraz 100 samolotów. Oficjalne dane sowieckie podają, że Armia Czerwona straciła 230 tys. ludzi oraz 1500 czołgów i ponad 600 samolotów, ale np. badania podjęte przez Wehrmacht w 1941 roku szacują liczbę zabitych na 273 tys., a rannych na 800 tys. Nawet Nikita Chruszczow w swoich pamiętnikach stwierdził, że ZSRR stracił milion ludzi (zabitych i rannych). Jak wykazały doświadczenia tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-44) przesunięcie granicy na Przesmyku Karelskim na rzecz ZSRR było całkowicie pozbawione znaczenia militarnego. Zagrożenie niepodległości Finlandii w wyniku wojny zimowej i poniesione straty terytorialne spowodowały natomiast, że Finlandia porzuciła przy zmianie koniunktury politycznej politykę neutralności i stała się sojusznikiem III Rzeszy podczas jej agresji na ZSRR.

pl.wikipedia.org

Łukasz Cieśla, Onet: - Czynniki zewnętrzne nie miały wielkiego wpływu na decyzję Putina o inwazji na Ukrainę?

Dr hab. Agnieszka Sawicz, UAM: Na pewno nie chciał integracji Ukrainy z NATO i UE, traktował ją jako swoją strefę wpływów. To oczywiste. Był też najprawdopodobniej przekonany o słabości Zachodu i braku jednomyślności w NATO czy UE, które to struktury od lat usiłował kontrolować, wpływając na kształt polityki i obsadę istotnych stanowisk w rządach poszczególnych państw. Nie traćmy jednak z oczu wydarzeń z rosyjskiego podwórka. Spójrzmy choćby na ciągłe aresztowania i prześladowania Aleksieja Nawalnego, zabójstwo w 2015 r. w centrum Moskwy opozycyjnego polityka Borisa Niemcowa, kolejnego krytyka rządów Putina, czy sfałszowanie rosyjskich wyborów w 2012 r. Wszelkie próby demokratyzacji Rosji od lat były utrącane przez Putina, który jest wychowankiem służb specjalnych. Do tego wszystkiego dodajmy wydarzenia w sąsiedniej Ukrainie właśnie z przełomu 2013 i 2014 r., czyli obalenie prezydenta Wiktora Janukowycza i wielkie protesty na Majdanie. Uważam, że tamta rewolucja z 2014 r. nie tylko wynikała z oburzenia rezygnacją z podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE i porywów serca samych Ukraińców, ale także z tego, że Putin testował, co się może wydarzyć w kraju, w którym ludzie zdecydują się wyjść na ulicę i zaprotestować przeciwko władzy. Sprawdzał, co mogłyby się wydarzyć w samej Rosji.

- Chce pani powiedzieć, że ukraińska rewolucja godności z 2014 r. i ówczesny Majdan były inspirowane przez Rosję?

W pewnym sensie tak. Putin miał interes w tym, by protesty wybuchły, by przetestować możliwość ich stłumienia oraz reakcję Zachodu. W 2013 r. prawie wszyscy obserwatorzy sądzili, że Ukraina podpisze umowę stowarzyszeniową z UE. Byłam w nielicznym gronie specjalistów od Ukrainy, za co zresztą zebrałam wówczas cięgi, którzy wskazywali, że ta umowa nie zostanie podpisana przez ukraińskie władze. Mieszkałam wtedy w Ukrainie i znałam nastroje mieszkańców, z których część przeczuwała taki scenariusz. Jesienią 2013 r., pijąc kawę gdzieś we Lwowie, podczas rozmów z dziennikarzami i analitykami, dyskutowaliśmy o spotkaniu Putina w którejś rosyjskiej szkole kadetów. Putin powiedział wtedy, że wkrótce nadejdą takie zdarzenia, po których Europa i świat już nigdy nie będą takie same. Ta zapowiedź nie została właściwie odczytana na Zachodzie, bo to przecież jedynie słowa. Ale dla mnie to ważna symbolika, która w dłuższej perspektywie okazuje się mieć znaczenie. 9 listopada 2013 r. miało miejsce potajemne spotkanie Putina i Janukowycza, a administracje obu prezydentów zaprzeczały, by takie rozmowy się odbyły. Tymczasem w odosobnionym, nieujawnionym miejscu, bez podsłuchów, politycy rozmawiali o ważnych sprawach. W Ukrainie, po tamtych ich rozmowach, mówiło się, że Putin zagroził Janukowyczowi, że zostanie ukarany za podpisanie umowy stowarzyszeniowej z UE. Według źródeł ukraińskich były to pogróżki odnoszące się wręcz do osobistych kwestii, do zdrowia i życia rodziny Janukowycza.

- Putin liczył się z obaleniem Janukowycza, z Majdanem, z wielkimi protestami w Ukrainie w 2014 r.?

Trudno powiedzieć, czy Putin przewidział skalę demonstracji, jednak musiał zakładać konieczność tłumienia wystąpień z powodu wycofania się Ukrainy z rozmów z UE. Dlatego, jak wspomniałam, brutalne reakcje na protesty w Kijowie w 2014 r. były dla niego swoistym poligonem doświadczalnym. Sprawdził na ukraińskiej ziemi nie tylko siłę determinacji społeczeństwa rozczarowanego władzą, możliwość zaprowadzenia rozwiązań siłowych, ale też reakcję Zachodu.

- Protesty były tak wielkie, że prezydent Janukowycz został obalony i uciekł do Rosji. Testy Putina, jeśli tak spojrzeć na tamte wydarzenia, nie bardzo się więc udały.

Można na to spojrzeć z tej strony, że obalenie Janukowycza było korzystne z perspektywy Kremla, bo dało Rosji pretekst do trwałej ingerencji w jej integralność terytorialną. Czyli do aneksji Krymu, do rozpoczęcia wojny w Donbasie. Wszystko pod pretekstem obrony rosyjskojęzycznych mieszkańców tych regionów, a raczej akceptacji ich woli wyrażonej w "referendach", które oczywiście trudno uznać za będące demokratycznym wyrazem woli społeczeństwa. W Ukrainie, po obaleniu Janukowycza, przez pewien czas panował chaos. To dzięki temu Rosja lekką ręką zajęła Krym oraz opanowała Donieck i Ługańsk, ważne miasta we wschodniej Ukrainie. Zadziałał element szoku i zaskoczenia oraz argument wspomnianego powyżej poszanowania woli obywateli. Pod płaszczykiem tzw. zielonych ludzików Rosja zajęła część Ukrainy. W 2014 r. Zachód słabo zareagował, na co w pewien sposób mogła wpłynąć praktyka referendów. To, że były one sfałszowane i były kpiną z demokracji, niestety trudno było udowodnić, gdyż zabrakło monitoringu niezależnych obserwatorów. W efekcie teraz, w 2022 r., Rosja znowu liczyła na łatwe zwycięstwo. Jednak tym razem Putin przestrzelił.

(...)

- W Ukrainie można teraz usłyszeć głosy, że przez wojnę traci starszego brata, czyli Rosję. Ale odzyskuje relacje z siostrą, czyli z Polską. Jak pani ocenia politykę Polski wobec Ukrainy po 2014 r., czyli po obaleniu Wiktora Janukowycza?

Obawiam się, że w tych ukraińskich słowach o odzyskaniu siostry jest zbyt wiele optymizmu. Bardzo chciałabym się mylić, ale wydaje się, że proukraińska postawa Polaków bez działań ze strony rządu, który od lat dowodzi, że nie ma pomysłu na politykę wschodnią, nie będzie miała solidnych podstaw. Znowu odpowiem na pana pytanie odnosząc się do tego, co robiła Rosja. Od lat wracała do kultu Stalina. W Rosji zaczęto stawiać jego pomniki, budowano kult Andropowa, dobrą opinią zaczął się nawet cieszyć Dzierżyński. Tego jednak jakoś w Polsce nie zauważyliśmy. Za to głośno protestowaliśmy, gdy w Ukrainie, w zaledwie czterech obwodach, postawiono pomniki ukraińskiego nacjonalisty Stepana Bandery. Ta dysproporcja w naszym stosunku do polityki historycznej Rosji i Ukrainy zawsze mnie zdumiewała. Zwykle nie poddawaliśmy głębszej analizie tego, co robił Kreml, niewiele osób nagłaśniało to, że Rosjanie negują wkład Zachodu w drugą wojnę światową, że oczerniają Polskę. Taka polityki Rosji u nas nie była szczególnie krytykowana. Za to bardzo głośne stały się zarzuty wśród naszych polityków, w mediach, w internecie, że Ukraina jest rzekomo "banderowska" i nacjonalistyczna. Sądzę, że w dużej mierze takie nierównomierne rozłożenie akcentów było wynikiem rosyjskiej propagandy.

- Byliśmy pod wpływem dezinformacji płynącej z Kremla?

Nie tylko byliśmy, ale jesteśmy. Zasadne jest tu użycie czasu teraźniejszego. W interesie rosyjskiej propagandy było i jest systematyczne, drastyczne pogarszanie stosunków polsko-ukraińskich. Można to było najłatwiej osiągnąć na bazie rzeczywiście niełatwej historii Polski i Ukrainy. Rosjanie skupili się na antagonizowaniu naszych narodów. Tymczasem fakty są takie, że wspomnianego Stepana Banderę w 2021 r. całkowicie pozytywnie postrzegało tylko 18 proc. Ukraińców, czego dowodzą badania opinii publicznej. Być może przed kolejnymi fake newsami w pewien sposób uratowała nas pandemia. Rosyjska propaganda nieco się uspokoiła, gdy wielu Ukraińców z powodu koronawirusa po prostu wróciło do siebie do domu, w ten sposób zniknęła więc część grupy, którą można było wykorzystać do wygenerowania konfliktów narodowościowych na gruncie polskim. Przypuszczam jednak, że dezinformacja nasili się właśnie teraz, gdy uchodźcy z Ukrainy tłumnie przyjeżdżają do Polski. Znowu pojawią się fake newsy o złych Ukraińcach, którzy zabierają Polakom pracę, dostęp do szpitali, że popełniają przestępstwa, że gwałcą, kradną i napadają.

- Gdzie widzi pani główne kanały dezinformacji rosyjskiej? Na kogo zwrócić szczególną uwagę?

Trudno tu wskazać nazwiska, choć oczywiście przychodzą mi na myśl konkretne osoby. Często nie sposób rozsądzić, czy prowadzą one celowe działania zorientowane na dezinformację, czy prezentują poglądy wpisujące się w narrację Kremla w sposób przypadkowy. Na pewno są to środowiska prawicowe, nacjonalistyczne oraz środowiska kresowe, a także osoby związane z mniejszością Polską w Ukrainie. Zwrócę uwagę na tzw. Polkę ze Lwowa, którą w swojej kampanii prezydenckiej wykorzystał do kreowania wizerunku Krzysztof Bosak z Konfederacji. Spójrzmy też szerzej, na politykę Zjednoczonej Prawicy, która rządzi w Polsce od 2015 r. Widziałam w niej — znów nie wiemy, na ile nieuświadomione — ukłony w stronę Kremla, których przejawem było nie tylko skonfliktowanie Polski z UE, ale też polaryzowanie społeczeństwa, dzięki czemu łatwo było nami zarządzać poprzez strach i wywołanie konfliktów między różnymi grupami społecznymi. Nie naciągnie mnie pan na tezę, że ważni polscy politycy rządzącej partii celowo pracowali na rzecz Kremla. Nie mamy na to dowodów. Być może pewne działania jedynie przypadkiem wpisały się w interesy Rosji. Na pewno zbieżne z interesami i metodami Władimira Putina stały się próby osłabienia trójpodziału władzy, sądownictwa, wolności mediów w Polsce. Tego typu działania znane są z putinowskiej Rosji. Dziś w Polsce oburzamy się, że Putin zamyka ostatnie niezależne media, że tamtejsza opozycja nie ma możliwości wypowiadania swoich poglądów, bo za kwestionowanie działań Kremla trafia się do łagru. Jednak spójrzmy na to, co działo się u nas choćby w sprawie tzw. lex TVN albo z jednolitą, często przekłamaną narracją sączoną w TVP1, w TVP2 i w Polskim Radiu. To wszystko powinno nas bardzo niepokoić, bo wpycha nas na ścieżkę prowadzącą do rządów autorytarnych.

(...)

- Jaka przyszłość czeka Ukrainę?

Wszyscy chcielibyśmy wiedzieć, jak rozwinie się ta wojna. Zapewne przez długie lata nie poznamy dokumentów, które w tej chwili są wytwarzane, a niewątpliwie toczą się właśnie różne zakulisowe rozmowy: polityków i służb specjalnych. Mówię o dyplomacji ukrytej, o działaniach, o których nie wiemy i nie powinniśmy wiedzieć, aby mogły być skuteczne. Wydaje się, że najrozsądniejszym posunięciem byłoby przeprowadzenie przez otoczenie Putina wymiany lidera. Jest taka książka zatytułowana "Karnawał rewolucji", której autor, Pedryk Keni pisze, że po katastrofie w Czarnobylu ludzie przestali się bać. Chodziło o to, że uświadomili sobie, że władza radziecka ich okłamuje. Mam wrażenie, że takim drugim Czarnobylem dla samych Ukraińców była pomarańczowa rewolucja z 2004 r., gdy wyszli na Majdan. Okłamani obywatele, po sfałszowanych wyborach, poczuli siłę i sprawczość. Dziś to Rosja potrzebuje takiego Czarnobyla, który zmusi ludzi do wyjścia na ulicę i protestu przeciwko rosyjskiej władzy. Szanse na to, że stanie się to już teraz, są mizerne. Nie wykluczam jednak, że to tzw. elity rosyjskie wymienią Putina na kogoś innego. Takim kandydatem może być Aleksiej Nawalny, którego trzeba by wyciągnąć z łagru. On z jednej strony byłby akceptowany przez Zachód, a z drugiej wcale by to nie oznaczało, że wiele zmieni w samej Rosji, w sensie układów oligarchicznych i udziału we władzy służb specjalnych. Dlatego, jak sądzę, byłby przyjęty również przez obecne otoczenie Putina. Doprowadziłoby do wymiany człowieka postrzeganego dziś jako szaleniec na nacjonalistę, ale mającego etykietę represjonowanego opozycjonisty. Z jednej strony Nawalny stałby się gwarantem zachowania rosyjskiego status quo, a z drugiej mógłby być dla Zachodu partnerem, z którym można podjąć rozmowy.

- Wobec Nawalnego padają różne głosy, że to żaden liberał, a nacjonalista, który na przykład popierał aneksję Krymu.

Tak, ale na Zachodzie ma legendę opozycjonisty, człowieka, który siedzi za poglądy i jest przeciwnikiem Putina. A faktycznie wcale nie musi być jego wielkim przeciwieństwem. Bez wątpienia rządzący Władimir Putin wcale nie jest tak silny, na jakiego może wyglądać. Za chwilę zbuntują się córki i żony oligarchów, sankcje zaczną odgrywać swoją rolę, okaże się, że Rosjanie nie mogą podróżować, są niemile widziani w Europie, a półki w sklepach są puste. Służby i oligarchowie zaczną szukać kogoś, kto zastąpi Putina. Może, brutalnie mówiąc, znajdzie się Brutus. Poza tym poczyniania Putina po prostu są irracjonalne.

- Jednak na razie nikt nie zatrzymał Putina.

To może wkrótce się zmienić. Brnie w wojnę w Ukrainie, która jest niedorzeczna. Traci on sam, dowództwo, rosyjskie służby i oligarchowie, a także zwykli Rosjanie. Jedynym racjonalnym wytłumaczeniem jest to, że skorumpowane rosyjskie służby przedstawiały Putinowi zafałszowany obraz sytuacji w Ukrainie, dlatego zdecydował się na krok, który jest aktem desperacji. Inna kwestia, że Putin próbował pożenić carską Rosją, tradycje ZSRR, stworzyć jakiś przedziwny twór. Jedna z wersji mówi też, że inwestował w badania nad komórkami macierzystami, nad preparatami zapewniającymi długowieczność. Być może uwierzył, że będzie po wsze czasy imperatorem, że odbuduje tradycje wielkiej Rosji, uwierzył w swoją wydumaną misję dziejową. Zupełnie nie wziął pod uwagę determinacji Ukraińców, oderwał się od faktów i rzeczywistości. Poza tym określał ich jako nie naród, a jej władze jako nazistów i narkomanów. A przecież Ukraina to długa historia i wielka tradycja. Opisywał ich również jako takich mniejszych braci Rosjan, czym sam stworzył problem swojemu wojsku. Bo jak tu strzelać do braci? Nie dziwię się więc, gdy słyszę, że rosyjscy żołnierze mają niskie morale. To bezsensowna wojna, która w moim odczuciu doprowadzi do upadku Putina.

onet.pl

- Czyli Putin kieruje się teraz emocjami, a nie jakimś logicznym planem?

Myślę, że istnieje logiczny, metodyczny plan, który sięga bardzo daleko wstecz, co najmniej do 2007 r., kiedy dał światu, a na pewno Europie, do zrozumienia, że Moskwa nie zaakceptuje dalszego rozszerzania NATO. A następnie w ciągu jednego roku, w 2008 r., NATO otworzyło drzwi Gruzji i Ukrainie. Dzisiejszy kryzys absolutnie sięga tamtego momentu.

Byłam wtedy oficerem wywiadu, a Narodowa Rada Wywiadu [agencja rządu USA zbierająca dane ze wszystkich służb wywiadowczych USA] analizowała, co Rosja może zrobić w odpowiedzi na tę deklarację NATO. Jedną z naszych ocen było to, że istniało realne, prawdziwe ryzyko jakiegoś rodzaju prewencyjnej rosyjskiej akcji wojskowej, ograniczonej nie tylko do aneksji Krymu, ale jakiejś znacznie większej akcji podjętej przeciwko Ukrainie wraz z Gruzją.

I rzeczywiście, cztery miesiące po szczycie NATO w Bukareszcie, nastąpiła inwazja na Gruzję. Nie było wtedy inwazji na Ukrainę, ponieważ rząd ukraiński wycofał się z ubiegania się o członkostwo w NATO. Ale powinniśmy byli wtedy poważnie się zastanowić, jak zamierzamy poradzić sobie z naszymi stosunkami z Rosją.

- Czy celem Putina jest dziś odtworzenie Związku Radzieckiego, Imperium Rosyjskiego, czy czegoś innego?

Jego celem jest przywrócenie rosyjskiej dominacji nad tym, co Rosja postrzega jako rosyjskie imperium. Mówię o tym bardzo konkretnie, ponieważ ziemie Związku Radzieckiego nie obejmowały wszystkich terytoriów, które kiedyś były częścią Imperium Rosyjskiego. Więc to powinno nas zastanowić.

Putin jasno wyartykułował ideę istnienia "Ruskiego Miru", czyli "Rosyjskiego Świata". W niedawno opublikowanym eseju o Ukrainie i Rosji stwierdza, że naród ukraiński i rosyjski to "jeden naród". Mówi, że Ukraińcy i Rosjanie są jednym i tym samym. Ta idea rosyjskiego świata oznacza ponowne zgromadzenie wszystkich rosyjskojęzycznych mieszkańców różnych miejsc, które w pewnym momencie należały do rosyjskiego imperium.

W czasie epidemii covid Putin przesiadywał w archiwach Kremla, przeglądając stare mapy, traktaty i wszystkie granice, jakie Rosja miała na przestrzeni wieków. Wielokrotnie powtarzał, że granice Rosji i Europy często się zmieniały. W swoich przemówieniach krytykował byłych rosyjskich i sowieckich przywódców, Lenina i komunistów, ponieważ jego zdaniem to oni rozerwali rosyjskie imperium, to oni stracili rosyjskie ziemie w czasie rewolucji.

I owszem, Stalin przywrócił niektóre z nich, jak kraje bałtyckie i niektóre ziemie Ukrainy w czasie II wojny światowej, ale zostały one ponownie utracone wraz z rozpadem ZSRR. Putin uważa, że granice się zmieniają, a więc granice dawnego imperium rosyjskiego są nadal w grze i Moskwa może je teraz zdominować.

- Zdominować?

To nie znaczy, że zamierza zaanektować je wszystkie i uczynić częścią Federacji Rosyjskiej, jak to zrobili z Krymem. Dominację można ustanowić poprzez marginalizację krajów regionalnych, poprzez upewnienie się, że ich przywódcy są całkowicie zależni od Moskwy, albo poprzez praktyczne mianowanie ich przez Moskwę w drodze sfałszowanych wyborów, albo poprzez zapewnienie, że są oni przywiązani do rosyjskich sieci gospodarczych, politycznych i bezpieczeństwa.

Widać to teraz na całym obszarze byłego Związku Radzieckiego. Widzieliśmy naciski na Kazachstan, by ponownie skierował się w stronę Rosji, zamiast balansować pomiędzy Rosją, Chinami i Zachodem. A zaledwie kilka dni przed inwazją na Ukrainę, w mało zauważalnym akcie, Azerbejdżan podpisał dwustronne porozumienie wojskowe z Rosją. Jest to znaczące, ponieważ przywódca Azerbejdżanu opierał się temu od dziesięcioleci.

Rosja uczyniła siebie ostatecznym arbitrem przyszłych relacji pomiędzy Armenią i Azerbejdżanem. Gruzja również została zmarginalizowana po tym, jak przez dziesięciolecia była cierniem u boku Rosji. A Białoruś jest już całkowicie podporządkowana Moskwie.

A pośród tego wszystkiego Ukraina była krajem, który uciekł Putinowi. On mówi teraz, że Ukraina nie należy do Ukraińców, należy do niego i do przeszłości. Zamierza wymazać Ukrainę z mapy, dosłownie, ponieważ nie należy ona do jego mapy "rosyjskiego świata". W zasadzie już nam to powiedział.

(...)

- Jak daleko w głąb Ukrainy Putin zamierza się posunąć?

W tym momencie, jeśli tylko będzie mógł, pójdzie na całość. Przed ostatnim tygodniem miał do wyboru wiele różnych opcji. Dał sobie możliwość wkroczenia z pełną siłą, tak jak to robi teraz, ale mógł też skupić się na odzyskaniu reszty terytoriów administracyjnych Doniecka i Ługańska.

Mógłby przejąć Morze Azowskie, co prawdopodobnie i tak zrobi, a następnie połączyć regiony Doniecka i Ługańska z Krymem, jak również ziemie pomiędzy nimi aż do Odessy. W rzeczywistości Putin początkowo próbował tego w 2014 r. - chciał wtedy stworzyć Noworosję, czyli Nową Rosję, ale to się nie udało, gdy nie zmaterializowało się lokalne poparcie dla przyłączenia do Rosji.

Teraz, jeśli tylko będzie mógł, zajmie cały kraj. Musimy zmierzyć się z tym faktem. Chociaż nie widzieliśmy jeszcze rozmieszczonych pełnych rosyjskich sił inwazyjnych, to z pewnością ma on wojska, które mogą wkroczyć do całego kraju.

- Ma odpowiednią liczbę wojsk, by wkroczyć, ale czy ma ich wystarczająco dużo, aby zająć cały kraj?

Jeśli pojawi się poważny opór, może nie mieć wystarczających sił, by zająć kraj na dłuższy czas. Może też być tak, że nie chce zajmować całego kraju, że chce go rozbić, może zaanektować niektóre jego części, może pozostawić część z nich jako małe państewka, np. gdzieś wokół Lwowa. Nie twierdzę, że wiem, co się dzieje w jego głowie.

Putin może też chcieć oddać kawałki Ukrainy innym krajom. W 2015 r. minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow był na monachijskiej konferencji bezpieczeństwa po aneksji Krymu i wojnie w Donbasie. I mówił o tym, że Ukraina nie jest krajem, podkreślając, że jest tam wiele grup mniejszościowych - są Polacy, są Rumuni, są Węgrzy i Rosjanie. W zasadzie niemalże zapraszał resztę Europy do podziału Ukrainy.

Putin chce więc niekoniecznie okupować cały kraj, ale naprawdę go podzielić. Patrzył na Afganistan, Irak, Libię i inne miejsca, gdzie istnieje podział kraju pomiędzy oficjalnie usankcjonowane siły z jednej strony i rebeliantów z drugiej. To jest coś, z czym Putin zdecydowanie mógłby żyć — rozdrobniona, rozbita Ukraina z różnymi częściami o różnym statusie.

(...)

- Ukraina jest największą lądową operacją wojskową, jaką Rosja prowadzi od czasów wojny w Czeczenii. Czego dowiedzieliśmy się o rosyjskim wojsku wtedy, co jest istotne teraz?

Ludzie często dziś mówią, że Ukraina jest największą operacją wojskową w Europie od czasów II wojny światowej. Ale największa operacja wojskowa w Europie od czasów II wojny światowej miała miejsce w Czeczenii, tyle że Czeczenia jest częścią Rosji. Był to wyniszczający konflikt, który ciągnął się latami, z dwiema rundami wojny po krótkim rozejmie i dziesiątkami tysięcy ofiar wojskowych i cywilnych.

Stolica tej republiki, Grozny, została zrównana z ziemią. Wśród ofiar przeważali etniczni Rosjanie i osoby rosyjskojęzyczne. Czeczeni podjęli walkę, która zakończyła się militarną porażką Rosjan. Po interwencji NATO w wojnach bałkańskich w tym samym czasie w latach 90. Moskwa obawiała się nawet, że NATO może wejść do Rosji, bo uzna rosyjską armię za słabą.

- Czego dowiedzieliśmy się o NATO w ciągu ostatnich dwóch miesięcy?

Początkowo — nic dobrego. Teraz widzimy znaczącą mobilizację sił politycznych i dyplomatycznych, poważne konsultacje i impuls do działania w celu wzmocnienie siły wojskowej NATO. Musimy jednak myśleć o tym również w inny sposób. Od końca zimnej wojny mamy do czynienia z długotrwałą porażką polityczną, jeśli chodzi o myślenie o tym, jak zarządzać relacjami NATO z Rosją.

NATO jest jak potężny ubezpieczyciel, obrońca bezpieczeństwa narodowego Europy i USA. Po zakończeniu zimnej wojny nadal myśleliśmy, że mamy najlepsze ubezpieczenie od zagrożeń, z którymi możemy się zetknąć — powodzi, pożaru itd. — ale za obniżoną składkę. Nie podjęliśmy odpowiednich kroków, by zająć się różnymi rodzajami ryzyka i je ograniczyć. Teraz widzimy, że nie dołożyliśmy należytej staranności i nie rozważyliśmy w pełni wszystkich możliwych ewentualności, w tym sposobu, w jaki złagodzilibyśmy negatywną reakcję Rosji na kolejne ekspansje.

(...)

- No i jest jeszcze element nuklearny. Wiele osób sądziło, że nigdy nie zobaczymy dużej wojny lądowej w Europie lub bezpośredniej konfrontacji między NATO a Rosją, ponieważ mogłoby to szybko przerodzić się w konflikt nuklearny. Jak blisko tego jesteśmy?

Właśnie tam jesteśmy. Zasadniczo prezydent Putin powiedział w ostatnich dniach całkiem wyraźnie, że jeśli ktokolwiek będzie się wtrącał w Ukrainie, spotka się z odpowiedzią, jakiej "nigdy nie miał w [swojej] historii". I postawił rosyjskie siły nuklearne w stan wysokiej gotowości. Więc on daje jasno do zrozumienia, że opcja nuklearna jest na stole.

Putin próbował ostrzec przed tym Trumpa, ale nie sądzę, by Trump zorientował się, o co mu chodzi. Na jednym z ostatnich spotkań Putina i Trumpa, gdy tam byłam, Putin dawał do zrozumienia: "No wiesz, Donald, mamy te pociski hipersoniczne". A Trump mówił: "Cóż, my też je dostaniemy". Putin mówił: "Cóż, tak, w końcu je dostaniecie, ale my mamy je pierwsi". W tej wymianie była groźba. Putin dawał nam do zrozumienia, że jeśli w jakimś konfrontacyjnym środowisku dojdzie do przepychanki, to opcja nuklearna będzie na stole.

- Czy naprawdę sądzi pani, że Putin użyje broni jądrowej?

Z Putinem jest tak, że jeśli ma jakiś instrument, to chce go użyć. Po co go mieć, jeśli nie można? Pod pewnymi względami już użył broni jądrowej. Rosyjscy agenci otruli Aleksandra Litwinienkę radioaktywnym polonem i zamienili go w ludzką brudną bombę, a polon został rozrzucony po całym Londynie w każdym miejscu, które odwiedził ten człowiek. W rezultacie zmarł straszliwą śmiercią.

Rosjanie użyli już środka nerwowego klasy wojskowej, nowiczoka. Użyli go prawdopodobnie kilka razy, ale na pewno dwa razy. Raz w Salisbury w Anglii, gdzie posmarowano nim drzwi Siergieja Skripala i jego córki Julii, którzy na szczęście nie zginęli, ale środek ten skaził miasto Salisbury, a każdy, kto miał z nim kontakt, zachorował.

(...)

- Im dłużej rozmawiamy, tym częściej używamy analogii do II wojny światowej. Są ludzie, którzy mówią, że jesteśmy na skraju III wojny światowej.

Już w niej jesteśmy od jakiegoś czasu. Ciągle myślimy o I i II wojnie światowej jako o tych wielkich, wielkich wydarzeniach, ale II wojna światowa była konsekwencją I wojny światowej. Wiele z rzeczy, o których dziś mówimy, ma swoje korzenie w podziale Austro-Węgier i Imperium Rosyjskiego pod koniec I wojny światowej. Pod koniec II wojny światowej doszło do kolejnej rekonfiguracji, a niektóre z kwestii, którymi zajmujemy się teraz, sięgają tego bezpośrednio okresu powojennego. Mieliśmy wojnę w Syrii, która jest po części konsekwencją upadku Imperium Osmańskiego, podobnie było z Irakiem i Kuwejtem w 1991 r.

Wszystkie konflikty, których jesteśmy świadkami, mają korzenie w tych wcześniejszych konfliktach. Jesteśmy w gorącej wojnie o Ukrainę, która rozpoczęła się w 2014 r. Ludzie nie powinni się łudzić, że jesteśmy dopiero na skraju czegoś. Jesteśmy w tym głęboko i to od dość długiego czasu.

Ale jest to również wojna informacyjna o pełnym spektrum. Fakt, że Putinowi udało się przekonać Trumpa, że Ukraina należy do Rosji i że Trump byłby skłonny oddać Ukrainę bez jakiejkolwiek walki, to duży sukces wojny informacyjnej Putina. Chodzi mi o to, że ma on po swojej stronie znaczną część Partii Republikańskiej i masy społeczeństwa amerykańskiego, które mówią: "Brawo, Władimirze Putinie", lub obwiniają NATO, lub obwiniają USA za ten kryzys. To jest dokładnie to, na co nastawiona jest rosyjska wojna informacyjna i operacja psychologiczna. On również starannie zasiewa ten teren. Jesteśmy w stanie wojny od bardzo długiego czasu. Mówię o tym od lat.

onet.pl

Trzynasta doba rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie nie przyniosła znaczących zmian w obrazie walk. Armia ukraińska prowadziła obronę w ramach wyznaczonych kierunków operacyjnych, powstrzymując ofensywę lądową i przeciwdziałając uderzeniom rakietowo-powietrznym na obiekty cywilne i infrastruktury krytycznej. Według Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy armia rosyjska miała zacząć wycofywać jednostki z największymi stratami na własne terytorium i boryka się z coraz większymi problemami logistycznymi. Ma też rozważać kwestię wykorzystania lokalnych stacji i magazynów paliw na terenach zajętych oraz rozwinięcia na nich polowej sieci rurociągowej (paliwa mają pochodzić z Białorusi). Agresor ma prowadzić skrytą mobilizację w Kraju Krasnodarskim, na okupowanym Krymie i w części Donbasu, a także podejmować działania na rzecz zaangażowania na Ukrainie jednostek Sił Zbrojnych Białorusi i nieuznanego Naddniestrza. W rejonie Brześcia w gotowości do wkroczenia na Ukrainę pozostaje po jednej batalionowej grupie taktycznej (BGT) z 38. Brygady Desantowo-Szturmowej z Brześcia i 103. Brygady Powietrzno-Desantowej z Witebska, a w przygranicznych rejonach Białorusi na północ od Kijowa – po dwie BGT z wymienionych jednostek.

Na kierunku poleskim wojska agresora mają zacieśniać pierścień okrążenia wokół ukraińskiej stolicy, a także poszerzać go w kierunku południowym i zachodnim. Na północ i zachód od Kijowa Rosjanie mają koncentrować wojska i utrzymywać rubież natarcia w rejonach m. Demydiw, Bucza i Borodzianka. Po zewnętrznej stronie pierścienia okrążenia najcięższe walki toczą się w rejonie Borodzianki i Makarowa, a na granicach Kijowa – w Irpieniu i Hostomelu. Na południe od trasy M06 trwały starcia w rejonie miejscowości Buzowa (30 km na zachód od centrum Kijowa). Siłami do 4 BGT wojska rosyjskie przesunęły się 8 km na południe od Buzowej, do m. Jasnohorodka. Dodatkowe siły agresora miały przybyć do Fastowa (60 km na południowy zachód od stolicy), skąd spodziewane jest kolejne uderzenie.

Na kierunku siewierskim jednostki rosyjskie nieznacznie przesunęły się w stronę Kijowa, zajmując miejscowości Bohdaniwka i Szewczenkowe (30–40 km od centrum stolicy), gdzie agresor ostrzelał pojazdy z ewakuującą się ludnością cywilną. Rosjanie postawili most pontonowy na rzece Desna w rejonie m. Kozielec (50 km na północny wschód od Browarów). Kontynuowana jest obrona Czernihowa, a w obwodzie czernihowskim siły ukraińskie bronią m. Nieżyn, Iwanycia i Trostianieć (w pasie 65–125 km na południowy wschód od Czernihowa).

Na kierunku słobodzkim najcięższe walki trwają wokół Charkowa, gdzie obrońcy mieli przeprowadzić skuteczne uderzenie na bazę rosyjską w położonych na północnych obrzeżach stolicy obwodu Dergaczach. W okrążeniu broni się Izium. Główne siły agresora kierują się na zachód.

Na kierunku donieckim walki toczą się po południowej stronie Siewierodoniecka. W ciągu ostatniej doby pod ostrzałem agresora znalazły się także graniczące z nim Lisiczańsk, Rubiżne i Metolkine. Wojska rosyjskie miały też kontynuować działania na północ i południe od Siewierodoniecka – ostrzeliwane były Kreminna i Popasna. Na północy obwodu ługańskiego rejonem walk jest m. Trojićke nieopodal granicy z Rosją. W okrążeniu cały czas bronią się Mariupol (od kilku dni atakowany również siłami rosyjskimi z Krymu), a także Wołnowacha.

We wschodniej części kierunku taurydzkiego wojska agresora umocniły się na południu obwodu zaporoskiego i przygotowują się do dalszego natarcia na Zaporoże. Przed południem 8 marca siły ukraińskie miały powstrzymać uderzenie na linii Orichiw–Hulajpołe (65–120 km na południowy wschód od Zaporoża). Trwa obrona Mikołajowa, jednak – w odróżnieniu od poprzedniej doby – walki o miasto nie miały ciężkiego przebiegu. Do jego centrum mają przenikać rosyjskie grupy dywersyjno-rozpoznawcze w cywilu. Od 24 godzin strona ukraińska nie podała żadnej informacji na temat sytuacji w okolicach Odessy, gdzie w rejonie Białogrodu nad Dniestrem Sztab Generalny Ukrainy potwierdził obecność rosyjskiej batalionowej grupy taktycznej.

(...)

9 marca strony zgodziły się na zawieszenie broni w godzinach 9.00–21.00 i utworzenie sześciu korytarzy humanitarnych: Enerhodar – Zaporoże, Sumy – w kierunku Połtawy, z Mariupola w kierunku Zaporoża, Wołnowacha w kierunku miasta Pokrowsk, Izium – Łozowa, z miast Bucza, Worzel, Irpień, Borodzianka, Hostomel do Kijowa. Najtrudniejsza sytuacja humanitarna panuje w otoczonym i odciętym od energii elektrycznej, wody oraz ogrzewania Mariupolu. W ciągu dwóch tygodni działań wojennych zniszczonych bądź uszkodzonych zostało 61 szpitali.

Według ONZ do 8 marca Ukrainę opuściło 2 mln osób, a spośród nich ponad 1,2 mln trafiło do Polski. Jednocześnie od początku wojny powróciło 167 tys. osób, z czego 80% stanowili mężczyźni, którzy w większości zgłosili się do służby wojskowej. ONZ szacuje, że od początku rosyjskiej agresji do 7 marca wojna na Ukrainie spowodowała 1335 ofiar wśród ludności cywilnej, w tym 474 śmiertelnych, jednak wydaje się, że liczba ta jest znacząco zaniżona. Ukraińskie koleje kontynuują ewakuację mieszkańców z dużych miast wschodniej i centralnej Ukrainy (Dniepr, Charków, Krzywy Róg i Kijów) do zachodniej części kraju (głównie do Lwowa).

Z powodu niepowodzeń na ziemi i w powietrzu siły rosyjskie, chcąc osłabić wolę dalszego oporu, zintensyfikowały operacje informacyjne i psychologiczne wobec ludności cywilnej. Przykładem takich działań jest dystrybuowanie w okupowanym Berdiańsku ulotek (ich zdjęcia przekazała SBU). W ich tekście pojawia się wzmianka o możliwych dalszych krokach, które podejmie Rosja – są nimi przeprowadzenie referendum oraz stworzenie warunków do stopniowego zjednoczenia Ukrainy z Federacją Rosyjską.

Zastępca szefa Biura Prezydenta Ihor Żowkwa stwierdził, że strona ukraińska nie wyklucza negocjacji z Moskwą o ewentualnej neutralności w przypadku spotkania na szczeblu prezydenckim (Kreml odrzuca taki format). Szef MSZ Dmytro Kułeba negatywnie wypowiedział się o perspektywach członkostwa Ukrainy w NATO, położył natomiast nacisk na potrzebę uzyskania przez Kijów skutecznych gwarancji bezpieczeństwa od stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy poinformowało o utracie bądź zakłóceniu sygnału telewizyjnego i radiowego w niektórych miastach (Berdiańsk, Melitopol, Bucza, Żytomierz, Chersoń i Charków). W ich okolicach siły FR rozstawiają polowe przekaźniki telewizyjne i radiowe transmitujące jedynie media rosyjskie.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy rozpatrzy 9 marca możliwość przyznania Ukrainie wsparcia w wysokości 1,4 mld dolarów – środki mogą być przeznaczone na zarządzanie kryzysowe. Ponadto Kongres USA ma rozpatrzyć w tym tygodniu pakiet na kwotę 12 mld dolarów na wsparcie wojskowe i pomoc humanitarną dla uchodźców. 8 marca miała miejsce druga emisja obligacji wojennych, dzięki której Ministerstwo Finansów otrzymało ok. 230 mln dolarów.

osw.waw.pl

Piotr Olejarczyk, Onet: - Panie profesorze, w co teraz grają Chiny? Jak należy rozumieć ich politykę wobec ataku Rosji na Ukrainę?

Prof. Dominik Mierzejewski, pracownik w Katedrze Studiów Azjatyckich Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ, kierownik Ośrodka Spraw Azjatyckich UŁ: Chińska dyplomacja wysyła różne sygnały do różnych odbiorców. Na poziomie rzecznika prasowego MSZ Chiny operują językiem w otwarty sposób atakującym Zachód i obarczającym go za wywołanie wojny.

- Dlaczego?

Bo to przekaz do opinii wewnętrznej. Z kolei opinia międzynarodowa słucha tego, co mówi minister spraw zagranicznych Wang Yi oraz przewodniczący Xi Jinping. I tu dochodzi do niuansowania komunikatów.

O ile jeszcze czwartego lutego (kiedy Rosja i Chiny podpisały wspólny komunikat negujący świat zachodni, a Chiny wsparły nowe koncepcje architektury bezpieczeństwa w Europie) narracja była inna, o tyle w czasie przedłużającej się wojny widzimy, że sygnały wysyłane do Stanów Zjednoczonych, które są najważniejszym punktem odniesienia do Chin, są bardziej wyważone. Wygląda na to, że pewne scenariusze się nie sprawdziły.

Podczas gdy my, co naturalne, skupiamy się na wymiarze europejskim, dyplomacja toczy się też między Pekinem a Waszyngtonem. Paradoksalnie przysłużyła się temu rocznica wizyty Richarda Nixona w Chinach. 50 lat temu Nixon rozmawiał z Mao. I teraz w lutym "Dziennik Ludowy" zamiast krytykować USA, chwalił tamtą postawę. Takie sygnały w dyplomacji są istotne, a Chiny starają się ustawić w przyszłym rozmowach odnośnie architektury układu międzynarodowego. Chcą też uniknąć brania odpowiedzialności za działania Putina – bo w narracji globalnej pojawiają się głosy, że Chiny mają wpływ na sytuację i powinny być bardziej aktywne. Stąd taka strategiczna dwuznaczność.

- Czy w interesie Chin leży osłabienie Rosji, które powoli zaczyna mieć miejsce?

Biedny "młodszy brat" będzie prosił o więcej, a "starszy brat" stawiał warunki… Ale co jeżeli ten "młodszy" nie będzie w stanie tych warunków spełniać? Wtedy w rodzinie dojdzie do przepychanek.

- Ten "młodszy brat" to dla Chin Rosja?

W tym układzie tak. Koszty jakie trzeba będzie zainwestować w izolowaną gospodarczo i politycznie Rosję mogą się nie zwrócić. Bo na przykład na forach międzynarodowych, co widać po głosowaniach w ONZ, Rosja nie będzie miała siły przebicia. Już teraz jest i będzie izolowana.

- W głosowaniu Zgromadzenia Ogólnego na temat wezwania Rosji do zakończenia wojny, Chiny wstrzymały się od głosu.

Ktoś mógłby powiedzieć, że to standard. Tak, ale to było na forum szerszym, gdzie Chiny chcą mieć dobre kontakty z państwami rozwijającymi się. Ponadto Chiny zdają sobie sprawę, że osłabienie partnera w tandemie będzie miało wpływ na ich politykę wobec Stanów Zjednoczonych. A potencjalna "przewaga konkurencyjna", jak sugerował to komunikat z czwartego lutego, może nie mieć takiego jak zakładano znaczenia. Izolowana międzynarodowo Rosja, pod ostrzałem sankcji gospodarczych ze sprawami o ludobójstwo w sądach międzynarodowych a może związana wieloletnią wojną na Ukrainie będzie balastem a nie wzmocnieniem. Co będzie znaczyło stanowisko Rosji w sprawie Tajwanu? A Stany Zjednoczone nie tylko dysponują sojusznikami w Europie, ale też w Azji.

Jak się wydaje, te kalkulacje są brane w Pekinie pod uwagę, a do tego "wojna handlowa" USA i ChRL nie zniknęła.

- Czy gospodarczo Chiny dużo tracą na obecnej wojnie w Ukrainie?

Podejrzewam, że w Pekinie uznano, że po rozpoczęciu konfliktu, wojna Rosji w Ukrainie będzie "blitzkriegiem". Stało się inaczej. Należy pamiętać, że chińska gospodarka jest globalna. Surowce importowane drożeją, współpraca w dziedzinie rolniczej z Ukrainą została przerwana. Rosja i Ukraina to najwięksi producenci pszenicy, która wczoraj (tj. 7 marca) na rynkach międzynarodowych drożała o 14 proc.

Wewnętrzna władza w Chinach kreuje się jako gwarant bezpieczeństwa, stabilizacji i przede wszystkim rozwoju gospodarczego Państwa Środka. To jest priorytet, a każda większa destabilizacja w Europie zakłóci łańcuchy dostaw. Topniejąca siła nabywcza rynków europejskich spowoduje limitowanie eksportowego modelu gospodarki chińskiej. Zatem chińskie stanowisko jest silnie związana z wewnętrzną sytuacją społeczno-gospodarczą Państwa Środka.

- Jak należy rozumieć gotowość Chin do włączenia się w rozmowy pokojowe na Ukrainie? Czy mogło być tak, że zdająca sobie sprawę z rozmiaru klęski (gospodarczej, propagandowej i po części wojskowej) Rosja poprosiła Chiny, by pomogła im w negocjacjach z Zachodem?

Czy Rosja poprosiła – tego nie wiemy. Natomiast wiemy, że Chiny patrzą z perspektywy własnych interesów. Dzisiaj w czasie wirtualnego spotkania z prezydentem Francji i kanclerzem Niemiec Xi Jinping wsparł konieczność rozmów pokojowych. Jak podają agencje międzynarodowe mówił o konieczności ograniczania możliwego kryzysu uchodźczego, zaapelował o "maksymalną powściągliwość" i ograniczania negatywnego  wpływu "tej sytuacji" na rynki międzynarodowe.

- To trochę wygląda na takie pustosłowie.

Z jednej strony to sygnał przez przygotowywanym szczytem Unia Europejska – Chiny i obawy o przyszły stan chińskiej gospodarki. Z drugiej jeżeli dzisiaj Chiny rozmawiają z przedstawicielami Unii Europejskiej, to pytanie brzmi: kiedy w tej sprawie będzie rozmowa z prezydentem Bidenem?

onet.pl

To Putin wepchnął Stany Zjednoczone, UE i Niemcy na ścieżkę szybkich zmian politycznych. Dlatego powinniśmy więc trzymać naszą dumę na wodzy. Niektórzy politycy głoszą już, że Putin przekalkulował i że na pewno przegra tę wojnę. Jedna z zasad polityki mówi, że nie należy okazywać wątpliwości i słabości, zwłaszcza w tak dramatycznej sytuacji jak obecna. W tym kontekście podobne słowa mają pewien sens i uzasadnienie. Nie powinny nam one jednak przeszkadzać w realistycznym spojrzeniu na sytuację.

Przykładem mogą być sankcje wobec Rosji i ich zakres. Z perspektywy czasu widać wyraźnie, że od co najmniej 15 lat Putin konsekwentnie dąży do celu, jakim jest przekształcenie Rosji w nowe imperium, podobne do ZSRR, przynajmniej jeżeli chodzi o zakres terytorialny. W tym kontekście nałożone właśnie sankcje są zdecydowanie spóźnione. Co więcej, mają one jedną "wadę fabryczną", która zdecydowanie zmniejsza ich skuteczność.

Sankcje są bowiem tak skonstruowane, że choć szkodzą wielu instytucjom i osobom w Rosji, to nie zagrażają poważnie dostawom rosyjskiej ropy i gazu ziemnego do Niemiec i innych państw europejskich. Państwa europejskie nie tylko nadal pomagają napełniać wojenną kasę Putina, ale wysyłają również rosyjskiemu prezydentowi jednoznaczny komunikat, że ich wyborcy nie chcą akceptować drastycznych niedogodności, które wiązałyby się z ograniczeniami w dostawach gazu.

Dlatego Putin odczyta to jako zachętę do kontynuowania wojny. Pozostaje mieć nadzieję, że sankcje mimo wszystko zadziałają. Trzeba jednak uczciwie przyznać, że w tej chwili bardziej pomagają one Zachodowi w ratowaniu twarzy niż Ukrainie w obronie przed Rosją.

Do tego wszystkiego minister gospodarki i ochrony klimatu Robert Habeck chce coraz mocniej stawiać na energię odnawialną. Byłoby to w porządku, gdyby Niemcy były już na nieco dalszym etapie transformacji energetycznej. A to właśnie powszechnie chwalony zwrot w polityce energetycznej po raz kolejny znacznie zwiększył zależność Niemiec od energii z Rosji.

Zwrot ten, który był uzasadniony przez awarię elektrowni w Fukushimie, został zatwierdzony z dnia na dzień przez Angelę Merkel w 2011 r. — cztery lata po tym, jak Władimir Putin otwarcie oświadczył na monachijskiej konferencji bezpieczeństwa, że Rosja widzi zagrożenie ze strony NATO i Zachodu jako całości i będzie na nie reagować.

Mimo tego wyraźnego zagrożenia Niemcy nie podjęły wystarczających wysiłków, aby zmniejszyć swoją zależność od rosyjskiego gazu i ropy. Wręcz przeciwnie, dążyły do szybkiego wygaszania elektrowni jądrowych i węglowych bez zapewnienia odpowiednich zastępczych źródeł energii. To właśnie motyw ochrony klimatu sprawił, że Niemcy popadły w jeszcze większą zależność od Rosji.

Zależność ta ma zresztą w Niemczech długą tradycję. Od końca lat 50. firmy takie jak Mannesmann, Ferrostahl i Hoesch dostarczały rury do Rosji, która właśnie zaczynała eksploatować swoje złoża ropy i gazu na Syberii. Wkrótce rury te zaczęły doprowadzać surowce najpierw do krajów socjalistycznych, a potem także do Niemiec.

Wszystko to odbywało się za wyraźną zgodą i zachętą wszystkich rządów federalnych, zarówno tych kierowanych przez CDU, jak i SPD. Z wyjątkiem krótkiej przerwy po kubańskim kryzysie rakietowym w 1961 r., który spowodował krótkotrwały zakaz eksportu rur, transakcje z ZSRR miały miejsce nieprzerwanie do 1989 r. Prawie wszystkie próby USA, aby przekonać rząd niemiecki do bojkotu rosyjskiego gazu, kończyły się niepowodzeniem ze względu na uporczywy opór wszystkich rządów federalnych.

W szczególności socjaldemokratyczna Ostpolitik, często gloryfikowana jako polityka odprężenia motywowana chęcią ochrony praw człowieka, służyła zabezpieczeniu dostaw energii dla Niemiec ze Związku Radzieckiego. Ale Ostpolitik to nie tylko wzniosłe idee, tylko również właśnie polityka naftowa.

"Zmiana poprzez handel": ten frazes, którym koalicja socjalliberalna posługiwała się równie chętnie jak później Helmut Kohl, był podyktowany również niemieckimi interesami energetycznymi. Strukturalna zależność energetyczna Niemiec od Rosji nie jest więc tylko prezentem, jaki Gerhard Schröder podarował swoim obywatelom, ale ma głębsze korzenie.

Właściwie jest to część ekonomicznego i politycznego DNA Niemiec. A przede wszystkim obecnie rządzącej SPD. Nie należy zapominać, że Olaf Scholz, który jest obecnie uznawany za odważnego człowieka czynu, do samego końca nazywał Nord Stream 2 projektem czysto ekonomicznym. Przez wiele tygodni Scholz bagatelizował sytuację zagrożenia. Co prawda wygłosił ostatnio w Bundestagu ważne przemówienie, które miało być zapowiedzią zmiany w polityce bezpieczeństwa Niemiec. Przemówienie to nie było jednak wynikiem przemyśleń Scholza. Za jego autorów można raczej uznać ludzi związanych z Zielonymi i CDU. Jest to kolejny powód, dla którego reorientacja polityki energetycznej, którą rząd niemiecki przyspiesza, jest przedsięwzięciem dość długofalowym.

onet.pl

Rosja jest trzecim producentem (po USA i Arabii Saudyjskiej) i największym na świecie eksporterem ropy. Przy tak dużym jej udziale w globalnym rynku niepewność polityczna w pierwszych dniach po rosyjskiej inwazji na Ukrainę przyniosła natychmiastowy wzrost cen surowca o ok. 15%, do 110 dol. za baryłkę referencyjnej ropy Brent (z Morza Północnego). By złagodzić skok cen, kraje Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) zadecydowały o interwencyjnym uwolnieniu 61,7 mln baryłek z rezerw strategicznych (połowa ma pochodzić z USA), co stanowi 3% ich zapasów. Uczestnicy rynku zaczęli także szukać na rynku europejskim i na Bliskim Wschodzie dostaw alternatywnych wobec rosyjskiej ropy Urals. Rosja zaoferowała równocześnie zniżki w wysokości 15–20 dol. za baryłkę Urals, dzięki czemu znalazła odbiorców na większość swojej produkcji – ropę zakupił m.in. Shell.

Jeszcze przed inwazją państwa-producenci ropy zrzeszeni w formacie OPEC+ (którego członkiem jest Rosja) wytwarzały mniej ropy, niż zakładały ich oficjalne cele, co windowało ceny na rynku tego surowca. Nie zareagowały także na prośbę IEA o zwiększenie podaży. W trakcie wirtualnego szczytu 2 marca br. państwa te uznały, że wahania cen na rynku nie mają fundamentalnego charakteru, a jedynie odzwierciedlają „aktualne wydarzenia geopolityczne”. W związku z tym nie zmieniły zaplanowanego na marzec schematu stopniowego zwiększania wydobycia ropy (o 0,4 mln baryłek ropy dziennie). Arabia Saudyjska, faktyczny lider OPEC+, ma możliwość znacznego podniesienia produkcji (podobnie jak Iran i Zjednoczone Emiraty Arabskie). Prawdopodobnie nie zdecyduje się szybko na taki ruch ze względów politycznych (stawiając z trudem wypracowane porozumienie z Rosją w ramach OPEC+ ponad relacje z USA i Ukrainą) oraz finansowych (by zyskać na wysokich cenach). Kolejny szczyt OPEC+ zaplanowany jest na koniec marca.

pism.pl

Doniesienia o tym, że podczas wojny w Ukrainie w walkach uczestniczą poborowi pojawiły się już kilka dni temu. Rosjanie zaprzeczali. Ale prawda wyszła na jaw, gdy Ukraińcom udało się pojmać kolejnych żołnierzy rosyjskiej armii. Niektórzy młodzi chłopcy nie wiedzieli, że jadą na wojnę, bo powiedziano im, że będą uczestniczyli w ćwiczeniach. Teraz te informacje potwierdził rosyjski Departament Obrony. 

Rosyjska stacja telewizyjna NTV należąca do koncernu Gazprom-media, opublikowała oświadczenie Departamentu Obrony, który potwierdził udział poborowych podczas wojny w Ukrainie. "Niestety odkryto kilka faktów obecności poborowych w jednostkach Sił Zbrojnych Rosji biorących udział w specjalnej operacji wojskowej na terytorium Ukrainy".

Jednocześnie podkreślono, iż zostały już rozpoczęte działania mające na celu odbicie schwytanych przez Ukraińców mężczyzn i zawrócenie wszystkich poborowych z pola walki. "Obecnie podejmowane są kompleksowe działania mające na celu zapobieżenie rozmieszczeniu poborowych na terenach bojowych i uwolnieniu pojmanych żołnierzy. Prawie wszyscy tacy żołnierze zostali już wycofani na terytorium Rosji" - czytamy na Twitterze rosyjskiej telewizji. 

Rosjanie sami siebie przekonują, że nie powinno dojść do takiej sytuacji, dlatego sprawa zostanie zbadana, a śledztwo prokuraturze wojskowej zlecił sam nie mający rzekomo o niczym pojęcia Władimir Putin.

gazeta.pl

Pierwszych sto dni, okres miodowy dla każdego rządu, jeszcze się nie skończyło, gdy w sondażach partyjnych konserwatywna CDU/CSU ponownie wyprzedziła SPD. Z samego Scholza zadowolonych jest tylko 32 proc. ankietowanych Niemców, a niezadowolonych — aż 46 proc. Prawie dwie trzecie stwierdziło, że Scholz nie podejmował wystarczająco zdecydowanych działań w związku z pandemią i kryzysem ukraińskim.

Zjednoczony Zachód próbował odwieść prezydenta Rosji od ataku na Ukrainę, podczas gdy ten gromadził coraz więcej wojska na granicy. Prezydent USA Joe Biden rozmawiał z Putinem za pośrednictwem wideokonferencji. Do Moskwy przyleciał Emmanuel Macron. A Scholz? Przez dłuższą chwilę nie mówił nic. Przynajmniej nic nie było słychać. Nawet na pytanie, czy Niemcy pozostaną przy gazociągu Nord Stream 2, którego budowę zainicjował jego poprzednik i partyjny kolega Gerhard Schröder, Scholz milczał. Odmówił nawet wypowiedzenia słów "Nord Stream 2".

Scholz tak bardzo się ukrywał ze swoją opinią, że alianci z niepokojem pytali, czy Niemcy rzeczywiście stoją po stronie Zachodu. To robiło fatalne wrażenie.

Za kulisami Scholz już dawno opracował swoją politykę wobec Rosji. W żadnym wypadku nie chciał przyłączyć się do Schrödera, lobbysty gazowego, który dostaje dużo pieniędzy od Putina i nazywa go "przyjacielem" i "nieskazitelnym demokratą". Scholz odbył długą rozmowę z Angelą Merkel o władcy Kremla na długo przed tym, jak przejął po niej urząd kanclerza: 30 października 2021 r. w Rzymie. W Hotelu Rosyjskim, ze wszystkich miejsc.

Podczas pobytu w Wiecznym Mieście Merkel regularnie nocuje w tym stylowym, eleganckim hotelu w pobliżu Piazza del Popolo. Tym razem przebywał tam również Scholz. To tam, podczas szczytu G20, Merkel przedstawiła go m.in. Joe Bidenowi jako swojego następcę.

Z drugiej strony, Putin pozwolił sobie na udział w tym szczycie tylko za pośrednictwem wideo, z powodu, jak mówiono, epidemii. Niemniej jednak, przy czerwonym winie, podczas balsamicznej włoskiej jesieni, wszystko kręciło się wokół niego. Merkel przez długi czas nie miała złudzeń co do Putina, ale była też sceptyczna wobec skorumpowanych polityków w Kijowie.

Wołodymyr Zełenski, dziś bohater całego świata, wydawał się jej wtedy niepewnym partnerem. W nowym roku, kiedy Scholz został już zaprzysiężony, ponownie zatelefonował do Merkel i ponownie głównym tematem rozmowy był Putin. Rozmawiał także z prezydentem RFN Frankiem-Walterem Steinmeierem. Jako minister spraw zagranicznych Steinmeier był prawdziwym architektem niemieckiej polityki wobec Rosji, która historycznie zakończyła się fiaskiem po inwazji Putina na Ukrainę.

Podobnie jak Merkel i Steinmeier, Scholz przez długi czas sądził, że uda mu się powstrzymać Putina przed najgorszym. Przy użyciu tych samych środków, które Merkel i Steinmeier stosowali przez lata, próbując udobruchać despotę.

Ponieważ Rosjanie obrazili się w styczniu, gdy minister spraw zagranicznych Baerbock poleciała do Moskwy z Kijowa ze swoją inauguracyjną wizytą, Scholz najpierw odwiedził Ukrainę w lutym, ale wrócił wieczorem, spędził noc w domu w Poczdamie, a dopiero następnego dnia rano wyruszył do Moskwy.

Próbował wznowić proces miński, który Merkel wynegocjowała wiele lat temu, i wymusił od Zełenskiego obietnicę wprowadzenia do parlamentu projektów ustaw, które uwzględniałyby chronionych przez Rosję separatystów w Donbasie. Scholz skłonił nawet Zełenskiego do stwierdzenia, że przystąpienie jego kraju do NATO, czego rzekomo obawia się Putin, to tylko "marzenie". Dzień później Scholz oświadczył na Kremlu, że trwałe bezpieczeństwo w Europie może istnieć tylko z Rosją, nigdy bez Rosji. Rzekome obawy Putina nie mogły być potraktowane bardziej poważnie.

Scholz przez cztery godziny siedział z Putinem przy jego absurdalnie długim stole na Kremlu. Zdjęcie to wielokrotnie obiegało świat jako symbol różnic między obydwoma krajami. Na późniejszej konferencji prasowej Scholz mówił wprost: — Nienaruszalność granic w Europie oraz suwerenność i integralność terytorialna wszystkich państw, w tym Ukrainy, nie podlegają dla nas negocjacjom.

Kiedy Putin na pożegnanie poczęstował go kieliszkiem szampana (a może krymskiego wina musującego?) i uprzejmie zaproponował po niemiecku, że w razie problemów zawsze może do niego bezpośrednio zadzwonić, Scholz pomyślał, że to możliwe, że coś udało mu się osiągnąć.

Putin powiedział mu, że nie chce wojny, ale nie powiedział, że nie zaatakuje Ukrainy. Scholz zdawał sobie sprawę z tej zasadniczej różnicy. Mimo to, podczas lotu powrotnego z Moskwy, uważał, że inwazja jest nadal możliwa, ale po tym dniu będzie zaskakująca.

Scholz ponownie czerpał swoją ostrożną pewność z bogatego, ale niemieckiego doświadczenia w trudnych negocjacjach. Czy właśnie nie przekształcił ogromnych różnic ideologicznych między FDP a Zielonymi w ogólną życzliwość w rozmowach koalicyjnych? Czyż nie udało mu się już w czasach, gdy był burmistrzem Hamburga, zawrzeć z rządem federalnym nowego, korzystnego dla wszystkich krajów związkowych porozumienia o wyrównaniu podatków?

Dobre przygotowanie i uporczywe atakowanie przeciwnika, aż do momentu, gdy znajdzie się punkt, w którym można zrobić interes: to jest jego metoda. Z pewnością Putin jest szczególnie twardym orzechem do zgryzienia. Ale czy nie mówiono tego również o Wolfgangu Schäuble jako ministrze finansów?

Jednak już następnego dnia ogłoszone przez Putina częściowe wycofanie wojsk rosyjskich okazało się kłamstwem. Jego czołgi posuwały się naprzód. Scholz uważał, że jest na to przygotowany. Wraz z Bidenem i Europejczykami Niemcy przygotowali sankcje.

Miały one wejść w życie, jeśli Putin zaatakuje Ukrainę. Scholz uwielbia plany. Jeszcze bardziej niż z zaskakującego zwycięstwa w wyborach jesienią ub.r. jest dumny z tego, że udało mu się zrealizować swój skrupulatnie przygotowany scenariusz kampanii wyborczej zgodnie z planem.

Polityka światowa nie potoczyła się jednak zgodnie z planem. Po tym, jak Putin uznał separatystyczne republiki w Donbasie, kanclerz ogłosił we wtorek w zeszłym tygodniu, że gazociąg Nord Stream 2 zostanie zamrożony. Wcześniej tę decyzję uzgodnił z sojusznikami.

Fakt, że dwa dni później Putin dokonał inwazji na Ukrainę, nie był przewidziany w planie Scholza, choć przewidywały to amerykańskie służby wywiadowcze. Żołnierze posuwali się naprzód tak brutalnie, że cała Europa zażądała najostrzejszych sankcji. Oraz uzgodniła, że będzie dostarczać broń Ukrainie. Tego również nie było w scenariuszu Scholza.

Przez dwa dni rząd niemiecki zmagał się ze swoimi sojusznikami. Chciał pozostawić Rosję w systemie bankowym Swift, który jest wykorzystywany do fakturowania handlu z Rosją. W latach Merkel Niemcy uzależniły się od rosyjskiego państwowego koncernu Gazprom, wycofując się z węgla i zamykając elektrownie atomowe. Deutsche Bank wyliczył, że gdyby Putin zakręcił kurek, inflacja w UE wzrosłaby do 6,7 proc., a wzrost gospodarczy załamałby się.

Unieważnione zostałyby również ambitne cele klimatyczne rządu Scholza. Ministerstwo Gospodarki przewidywało w wewnętrznych analizach, że Niemcy nie będą w stanie nabyć potrzebnych im surowców na rynku światowym za żadne pieniądze. Ich sprowadzenie byłoby bowiem technicznie niemożliwe.

Przez dziesięciolecia celem niemieckiej polityki zagranicznej było uniemożliwienie prowadzenia wojny poprzez współzależność gospodarczą. Obecnie osiągnięto odwrotny skutek: niemiecka gospodarka jest tak ściśle powiązana z rosyjskimi korporacjami państwowymi, że rząd niemiecki nie jest już w stanie przerwać obiegu gazu i pieniędzy, który finansuje wojnę Putina.

Najważniejszy doradca Scholza, Jörg Kukies, opracował więc plan ataku na rosyjskie rezerwy pieniężne wspólnie z urzędnikami Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen i prezydenta Francji Emmanuela Macrona. To ci sami pracownicy, którzy dwa lata temu wymyślili fundusz unijny, dzięki któremu Bruksela po raz pierwszy mogłaby sama pożyczać pieniądze i przekazywać je Włochom, Hiszpanii oraz innym krajom południowym na mądre inwestycje.

Była to innowacja finansowa, która miała zapobiec kolejnemu kryzysowi euro. W tym czasie zespół Scholza nadal działał w Ministerstwie Finansów, a w jego skład wchodzili ci sami międzynarodowi partnerzy z Urzędu Kanclerskiego. Tak więc Scholz po raz kolejny próbował skopiować starą receptę na sukces do swojej polityki globalnej. Tym razem z powodzeniem.

Atak na rosyjski bank centralny wywarł tak duże wrażenie na Europejczykach, że na razie przestali oni interesować się handlem gazem. Bank Gazpromu może nadal prowadzić działalność w Europie. Federalny minister gospodarki Robert Habeck, Zielony, również podtrzymuje to stanowisko. Habeck natychmiast wstrzymał również budowę gazociągu Nord Stream 2, gdy Scholz w końcu mu na to pozwolił.

To właśnie Habeck chciał zarżnąć kolejną świętą krowę: odmowę dostarczania Ukrainie broni. Powiedział, że kraj zaatakowany ma prawo do samoobrony i że kwestia ta musi zostać przedyskutowana na następnym posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Niemiec. Habeck kazał jednemu ze swoich sekretarzy stanowych zażądać tego drogą mailową od innych członków rządu federalnego. Krąg adresatów był tak duży, że inicjatywa Habecka musiała stać się publiczna. Chodziło oczywiście o to, by wywrzeć presję na Scholza.

I presja rosła. Presja opinii publicznej, ale przede wszystkim presja sojuszników.

Scholz zaś grał na czas. W zeszłym tygodniu poprosił rząd o przygotowanie deklaracji w sprawie eksportu broni do niedzieli. To był sygnał, że do niedzieli coś się wydarzy. Ale co? W sobotę, gdy Scholz siedział w dżinsach w Urzędzie Kanclerskim, Holendrzy dali do zrozumienia, że czekają na niemiecką zgodę na przekazanie ukraińskiej armii broni wyprodukowanej w Niemczech. Rząd federalny odrzucił jednak podobny wniosek Estonii. "Zardzewiałe haubice z NRD" nie mają decydującego znaczenia dla tej wojny — tak brzmiał lekceważący komentarz rządu federalnego.

W rzeczywistości Scholz pomylił się w obliczeniach: Berlin uważał, że opór armii ukraińskiej załamie się w ciągu kilku godzin. Wówczas kwestia dostaw broni przestałaby być istotna. Jednak odwaga żołnierzy Zełenskiego powstrzymywała Rosjan dłużej, niż się spodziewano.

W sobotę prezydent Litwy i premier Polski przylecieli do Berlina, by przekonać Scholza do swoich racji. Scholz zdjął dżinsy i włożył garnitur na ich przyjęcie. I nagle okazało się, że nie tylko Holendrzy mogli pomagać. Również Bundeswehra miała przewieźć bazooki i rakiety Stinger na lotnisko na wschodzie Polski, skąd miała je odebrać armia ukraińska.

W urzędzie kanclerskim mówi się, że Scholz podjął decyzję w sprawie przekazania broni Ukraińcom już w sobotę rano. Naciski ze strony sojuszników nie były tu czynnikiem decydującym. Dotyczy to również faktycznego przewrotu, którego w polityce zagranicznej Niemiec Scholz dokonał w niedzielę.

— Potrzebujemy samolotów, które latają, statków, które wypływają w rejs, i żołnierzy, którzy są optymalnie wyposażeni do swoich misji — powiedział Scholz w Bundestagu. Posłowie z SPD, FDP, CDU/CSU i części Zielonych bili brawo na stojąco. Kraje zachodnie również wiwatowały. Oto Putin obudził Niemcy, Scholz wreszcie poważnie potraktował zobowiązanie sojusznicze. Teraz już nikt nie pyta: gdzie jest Scholz.

Pomysł zebrania 100 mld euro na specjalny fundusz odbudowy Bundeswehry i zabezpieczenia go w ustawie zasadniczej był sprytny. Pozwalał FDP utrzymać resztę budżetu w ramach limitu zadłużenia.

Dwa tygodnie temu Scholz odbył w Urzędzie Kanclerskim długą rozmowę z Friedrichem Merzem, liderem CDU. W sobotę poinformował go o szczegółach swych pomysłów w rozmowie telefonicznej. Z drugiej strony, kierownictwo Zielonych rozpowszechniało informację, że Scholz nie poinformował ich wcześniej o wysokości funduszu specjalnego. Scholz zachował się sprytnie, bo wciągnął opozycję w swój plan, pozbawiając Zielonych możliwości zablokowania go.

Na temat tego, jak doszło do realizacji tego planu, krążą dwie różne narracje, ale prawdziwa jest ta trzecia. Pierwsza z nich brzmi następująco: Pomysłodawcą był minister finansów Christian Lindner. Scholz zaproponował pierwotnie inną zmianę w ustawie zasadniczej, polegającą na zasadniczym wyłączeniu wydatków na obronność z mechanizmu hamulca zadłużenia. Ale wówczas Zieloni chcieliby tego samego w przypadku wydatków na walkę ze zmianami klimatycznymi.

Niemcy nienawidzili ambasadora Ukrainy za prawdę o Putinie – dziś robią mu owację na stojąco

Druga narracja jest następująca: Scholz już jako minister finansów przeforsował plan tzw. aktywów specjalnych, kiedy ówczesny prezydent USA Donald Trump wywierał na Niemcy ogromną presję, by wreszcie zainwestowały 2 proc. PKB w obronność, zgodnie z ustaleniami NATO.

Trzecia wersja jest bardziej niebezpieczna dla rządu federalnego z politycznego punktu widzenia. W tej wersji bowiem pomysł uzbrojenia armii wyszedł od CDU. A dokładniej — od Annegret Kramp-Karrenbauer, wówczas jeszcze minister obrony.

W październiku 2021 r., zaledwie kilka dni po wyborach federalnych, powstał tajny dokument, w którym opisany był "uzupełniający, ustawowy fundusz specjalny" jako "niezbędny" "dla budowy gotowej operacyjnie, nowoczesnej Bundeswehry. Kramp-Karrenbauer chciała wykorzystać to jako podstawę do ewentualnych negocjacji koalicyjnych z nową koalicją. Gdy negocjacje nie doszły do skutku, pomysł ten znalazł się w poufnych materiałach, które urzędnicy ministerstwa przekazali posłom z SPD, Zielonych i FDP — politykom, którzy negocjowali właśnie odpowiedni rozdział umowy koalicyjnej.

Powstał już nawet w pełni sformułowany projekt ustawy o utworzeniu specjalnego funduszu Bundeswehry. Według naszych informacji wszystko, co obecnie wprowadza Scholz, zostało opracowane przez Kramp-Karrenbauer. Jedyną nowością jest konkretna kwota 100 mld euro. W projekcie kwota pozostaje otwarta, mówi się tam o "XX mld euro".

onet.pl